■^■^t^sv^'

■'«■' «».^' i-' : "'■ ^'^ .. ... ,-'5 .'*. \* ., "1 ■< .

i V. . ' H

a ^V^^M*

■>*^ «?*■,■.,.'':

>'^-'i. f «,-'.r ''Sj*'^* .' f':

^.^^.'^•CM^*^^

:cni

G395Nx

32,

GESTA ROMANOPilM

[Ker au-s ge gebe nj

VON

HEEMANN OESTERLEY.

BERLIN.

WEIDMANXSCIIE BU CIIIIAXDLrXG. 1872.

AN

ADELBERT YON KELLER.

Wohl selten, hochverehrter heiT, hat clie widmimg einer wifsenschaftlichen arheit so viel innere berechtigung gehabt, als die des vorliegenden werkes an Sie. Sie waren es, die eine erschopfende bearbeitung der Gesta Romanorum wiih- rend langer jahre zu Ihren lieblingsplanen und zu Ihren lieblingsbeschaftigungen rechneten, Sie waren es, die durch die herausgabe von zwei recensioneii .dieser wichtigen samm- lung das allgemeine Interesse fiir dieselbe in Deutschland neu belebten, und Sie endlich sind es, die durch die aus- driickliche iiberlafsung dieser hochst dankbaren und dankens-

werthen arbeit an mich, so wie spater durch mannigfache unterstutznng und forderung derselben, als der eigentliche geistige vater auch dieses umfangreichen werkes dastehen. So war es nicht nur ein naheliegender, sondern ein unabweisbar sich aufdrangender wunsch, Ihren namen auch aufserlich dem buche vorsetzen zu dlirfen, welches Ihnen innerlich den ursprung verdankt; und ich danke Ihnen, dafs Sie mir die erfliUung dieses wunsches gegonnt haben. Mogte meine arbeit als eine Ihres namens Aviirdige sich erweisen!

1 N H A L T.

I. Einleitung II. Text

S. 1 S. 273

(Die erste zahl bezeichnet die fortlaufende nummer iles vorlie^enden textcs, welolie bis 181 die

z&LluDg des vulgSrtextcs conservirt, die zweite bis 152 dic originalzSlilung des ersten resp.

zweiten druckes. danu die nummern der deucschen ausgabe, endlich die des appendix.)

1.

2.

3.

4.

5.

•').

7.

8.

9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 1<3. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28.

Scitc

.Seitc

Entfiihrt iind beschenkt. .

. 273 1

29.

28.

Schinden

327

Zwei briidcr, onkel

275'

30.

29.

Triumph . . .

. 328

Zweimal hinabstiirzen

27G

31.

30.

Alexanders begriibnifs

. 329

Zwei frauen entriihrt

277

32.

31.

Wurmfrei

330

Riiubertochter

278

33.

32.

Iliingebaura

. 330

Todtem manne folgen

280

34.

33.

Aristoteles lehren

331

Bruderneid .

281

35.

34.

Fricdcnslamra . .

334

Statuen bestehlen

282

36.

35.

Was ist der mcnsch

. 334

Sohn stellt vater nach

284

37.

36.

Achat .

337

Ring der vergessenheit

287

38.

37.

Brieftaube

338

Giftnahrung ....

288

39.

38.

Feindliche briider .

. 338

ITundsquellc . .

289

40.

39.

Puls . .

339

C. D. M. R

291

41.

40.

Codrus

. 340

Vater oder mutter folgcn

294

42.

41.

P. S. K. F.

. 341

S. Alexius

29G

43.

42.

Curtius

341

Sarkoi)hag

. 300

44.

43.

Dehnbares glas

. 342

Abibas.

. 301

45.

44.

Schiefsen

342

Julianus . .

311

46,

45.

Glasasche .

344

18. Pompcjus und Casar

313

47.

46.

Ileil. drei konige .

. 345

19. Redde

. 315

48.

143.

Perillus. .

. 346

20. Wachsschrift . .

318

49.

144.

Kosiniilla

3!7

21. Isis und Serapis . . .

319

50.

145.

Zaleucus

.•;i7

22. Ilerz unverl)rennbar

320

51.

146.

Fliegen

.•iis

23. Garten dcs magiers.

320

52.

147.

Fabius, cinzigcs gut

. 349

24. Stab und tasclie .

. 321

53.

148.

Dionysius und die alt

e 349

25. Zweieriei tuch . .

322

54.

149.

Marmorthor .

349

2G. Strafe

324

55.

47.

Justitia Pax

350

27. Weinendes biindlein

325

56.

48.

Fiirst und kaufmann

. 355

VI

frei

57. 49. Focus . . .

58. 50. Drei wahrheiten

59. 51. Jovinianus . . .

60. 52. Spielball ....

61. 53. Socrates heirathet .

62. 54. Florentina. . . .

63. 55. Ariadne ....

64. 56. Hemd, drei zoU. .

65. 57. Krenz mit inschriften

66. 58. Waflfen aufhiingen .

67. 59. Weiser folgt dem nar

68. 60. Hahne

69. 61. Keuschheitshemd .

70. 62. Drei fragen . . .

71. 63. Lahmer und blinder

72. 64. Wcinfiirser . . .

73. 65. Hundert groschen .

74. 66. Narrenapfel . . .

75. 67. Drei wittwen . .

76. 68. Ziegenauge . . .

77. 69. Schon und hiifslich

78. 70. Treue wittwe - .

79. 71. Schmeichelnder esel

80. 72. Eugel und einsiedler

81. 73. Gregorius ....

82. 74. Storchin ....

83. 75. Eber ohne herz . .

84. 76. Falke ...

85. 77. Goldne angel . .

86. 78. Kerkergespriich

87. 79. Narben zeigen . .

88. 80. Wein vergiftet . .

89. 81. Drei ringe . . .

90. 82. Erbtheihmg . . .

91. 83. Der faulste . . .

92. 84. Zwei schlangen

93. 85. Abkiifsen ....

94. 86. Stein heilt aussatz .

95. 87. Maxeutius und Const

tinus ....

96. 88. Kerze Alexanders .

97. 89. Ciisars todeszeichen

98. 90. Kerze

99. 91. Krote und schlange

100. 92. Sohn todtet mutter nicht

101. 93. Freude ohne ende

102. 94. Wachsbild . .

Seite

357 359 360 366 368 370 372 374 375 376 378 380 381 383 385 386 388 389 391 393 394 395 396 396 399 410 410 412 413 414 415 416 416 417 418 419 419 420

421 422 423 424 424 426 426 428

Seite

103. 95. Drei weisheiten ver-

kaufen 431

Androclus 434

Riigenglocke .... 435

Traumbrod 436

Percute hic .... 438

Biirgschaft 440

104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112.

113. 114. 115. 116.

117.

118. 119. 120.

121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145.

96.

97.

98.

99. 100. 101. 102. 103. 104.

105. 106. 107. 108.

109. 110. 111. 112.

113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137.

Schatz im baume . . 442

Eustachius (Placidus) . 444

Argus 451

Vater heilen , mutter

nicht 453

Turnier 454

Drachenschwanz . . . 456

Zwei nackte jungfrauen 457 Stiefkind und rechtes

kind 458

Untreue gegen erretter 459

Anvertrautes gut . . . 461

Ingratus und Guido . . 463 Jonathas, drei wunsch-

dinge 466

Nachtigal todten . . . 470

Frau des einiiugigen . 472

Decke gezeigt . . . 473

Halb geritten .... 473

LX raben 475

Papirius ...... 476

Fufs ab 478

Todtensiegel .... 480

Freundesprobe . . . 483

Freundliche worte . . 484

Den armen das reich 485

Aussatz vorgespiegelt . 486

Hunde und wolf . . 487

In waffen begraben . . 488

Lucretia 489

Mondstrahl 490

Coriolan 492

Verbannter sohn . . . 493

Basilisk 493

Drei urtheile .... 494

Schlange und milch . 495

Hundenamen ... 496

Todestrompete . . . 498

Eins gleich zwei . . . 500

Drache im hohlwege . 503

VII

Scite

146. 138. Alexjinder unti der See-

riiubcr 504

147. 139. Quellc vcrgiftet ... 505

148. 140. Arion 506

149. 141. Philipps ermordung . . 506

150. 142. Musilvquello .507

151. 150. Auss.itz aus ucid . 507

152. 151. WalYen beschrciben . . 510

153. Apollonius von Tyrus . . . 510

154. Christusbild in Edessa . . 532

155. Wandelburia 533

156. Achilles uuter weiberu . . 537

157. Zoll 537

158. Korper uuverweslich . . . 538

159. Weiu, vier cigenechaften . . 539

160. Nach evangelium aus der

kirche 540

161. Zauberhorn 541

162. Wundcrberg 542

163. Pferd und schafe ... 544

164. FUnf narren 547

165. Drei narrcn 548

166. Schachspicl 549

167. Drei weisheiten lehren . . 554

168. Honig 556

169. Lycurg 557

'170. Bernhard und der spieler . 560

171. Egypten und Baldach ... 560

172. Guido und Tyrius .... 563

173. Acht paquete 570

174. Schlange losen 572

175. Wunderbare menschen . . 574

176. Gespalten 576

177. Esther .... .577

178. Wandgemiilde 579

179. Schlemmerei 583

180. Grimoaldus 584

181. Lowin 586

182. germ. 11. Kaisertochter, se-

neschal . . . 588

183. - 15. Diogenes uud Ale-

xander . . . 589

184. - 16. Kohie 589

185. - 17. Theriali .... 590

186. - 18. Virgils bild ... 590

187. - 22. Kaisertochtcr, pal-

last 591

Scitp

188. germ. 26. Drei buchstaben . 592

189. - 34. Gnade .... .092

190. - 36. Schwarz .... .594

191. - 53. Briickc .... 597

192. - 56. Sarkophag, va-

riante .... 597

193. - 59. Sicben jahre treu . 597

194. - 62. Bratfi.sch .... 601

195. - 68. Fleischpfand . 603

196. - 81. Baumcrbe ... 608

197. app. 1. Grolste tugend . . 610

198. - 2. Gcschirr stehlen . . 610

199. - 3. Wiiste 611

200. - 4. Drache durch lowen

entfernt . . . 612

201. - 5. St. Laurentius . . 612

202. - 6, Vorn schon, hinten

verwesend . . 614

203. - 7. Alexander, vier

frauen . . . ." 615

204. - 8. Luxuria, vier fiichse 616

205. - 9. Tiberius-Liberius . 616 20G. - 10. Pietas, gottertugen-

den 617

207. - 11. Penitentia . . . . 617

208. - 12. Tisch dem weisesten 618

209. - 13. Fortuna .... 619

210. - 14. Glassteine .... 619

211. - 15, Naaman und Heli-

seus .... 620

212. - 16. Stricke 620

213. - 17. Statue mit thonfufs . 623

214. - 18. Heilendes Christus-

bild .... 623

215. - 19. Mutter stilieu ... 624 -

216. - 20. Lowenhochzeit . . 624

217. - 21. Sohn zerfleischt sich 625

218. - 22. Medusa 626

219. - 23. Hochzeit, ius ge-

fiingnis . . . 627

220. - 24. Keusche und un-

keusche augen . 627

221. - 25. Riistung mit in-

schriften ... 628

222. - 26. Freiheit aus liebe . 629

223. - 27, Vier briefe ... 630

224. - 28. Jahreskiinige . . 630

VIII

Seite

225. app. 29.

226. 227.

228. 229. 230. 231. 232.

233. 234. 235.

236.

237. 238.

239.

240. 241. 242.

243. 244. 245. 246. 247. 248. 249. 250. 251.

252.

253, 254.

30. 31.

32. 33. 34. 35. 36.

37.

38. 39.

40.

41. 42.

43.

44. 45. 46.

47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55.

56.

57.

58.

drei ringe und

brief .... Vier tafeln . . . Brlefe von vier ko-

nigen .... Nachtigal und krote Jude im abtritt . . In Ivonigsblut baden Pyramus und Thisbe Stadt belagert, un-

dank . . . Vom weibe getodtet Baum an arbeiter Wein verboten, feind

und freund . Geschirr stehlen, va-

riante . . Sireuen ... Freundesprobe , va

riante Gottergaben ver

schmaht Amor .... Todtenmahlzeit . Schwester mit edel-

stein . . . Gotter wiihlen Iiicest .... Magnet und stahl Oelfafser ... Kopf hoch, bliud Gewichtsprobe Hildegarde . . Asyl, uachtigal . Sohn an feindes-

tochter . . Triumph , beschrei-

bung . . . Wunderbare wafser Amor, vier fliigel

III. Nachweisungen

255.

app. 59.

Oratio

631

256.

- 60.

Straufsei . . . .

631

257.

- 61.

Algarus . . . .

2.58.

- 62.

Wein, wcib, konig .

632

259.

- 63.

Census

632

260.

- 64.

Zauberbucli stehlen .

633

261.

- 65.

Bestimmuug der

633

thiere . . . .

633

262.

- 66.

Baumerbe, variante .

263.

- 67.

Schlange und zwei

634

kriiten . . . .

636

264.

- 68.

Echinus . . .

635

265.

- 69.

Statue mit stirnband

266.

- 70.

Schwammmesser

635

267.

- 71.

Delphin und knabe .

268.

- 72.

Regulus und die

636

schlange . . .

636

269.

- 73.

Antonius orator . .

270.

- 74.

Pferdewiehern . .

637

271.

- 75.

Dreimal tapfer

272.

- 76.

Todtenklage . . .

638

273.

- 77.

Lear

638

274.

- 78.

Feuerliirm , schlaf-

639

trunk . . . .

275.

- 79.

Schachspiel , reichs-

639

theilung . . .

640

276.

- 80.

Brunuen gegeuTrun-

641

kenheit . . .

646

277.

- 81.

Nach reichthum hei-

646

rathen ....

648

278.

- 82.

Androclus, variante

648

279.

- 83.

Frau nach der rei-

648

nigung . . .

654

280.

- 84.

Uuter der entehrten biifseu . . .

655

281.

- 85.

Bad im blute des geliebten . . .

657

282.

- 86.

Feuer und waiser

658

bewahren . . .

659

283.

- 87.

Fridolin

GESTA KOMANOEUM

vox

HEEMANN OESTEELET.

BERLIN.

■WEIDMANNSCHE BUCHHANDLUNG. 1872.

AN

ADELBERT VON KELLER.

V> ohl selten, hochverehrter herr, hat die widmung einer wifsenschaftlichen arbeit so viel innere berechtigung gehabt, als die des vorliegenden werkes an Sie. Sie waren es, die eine erschopfende bearbeitung der Gesta Romanorum wiih- rend langer jahre zu Ihren lieblingsplanen und zu Ihren lieblingsbeschiiftigungen rechneten, Sie waren es, die durch die herausgabe von zwei recensionen dieser wichtigen samm- hmg das allgemeine Interesse ftir dieselbe in Deutschland neu belebten, und Sie endlich sind es, die durch die aus- driickliche iiberlafsung dieser hochst dankbaren und dankens-

werthen arbeit an mich, so wie spjiter durch mannigfache unterstiitzung und forderung derselben, als der eigentliche geistige vater auch dieses umfangreichen werkes dastehen.

So war es nicht nur ein naheliegender, sondern ein unabweisbar sich aufdi^angender wunsch, Ihren namen auch aufserlich dem buche voi^setzen zu dlirfen, welches Ihnen innerlich den ursprung verdankt; und ich danke Ihnen, dafs Sie mir die ei-fiillung dieses wunsches gegonnt haben. Mogte meine arbeit als eine Ilires namens wurdige sich erweisen !

I )ie unter dem titel Gesta Romauorum bekaunte sammlung von moralisirten parabeln, fabeln und erziihlungen bildet eiiis der wich- tigsten, aber auch der dunkelsten und verwickeltsten capitel in der geschichte der weltliteratur. Es ist so viel und so vielerlei iiber diese sammlung geschrieben, dafs es vuliig uberfliifsig erscheint, auf die wichtigkeit derselben, auf ihre fast unberechenbare bedeutung fiir die literaturentwickelung nicht nur einer einzelnen natiou oder einer ein- zelnen vOlkergruppe, sondern der gauzen gebildeten welt, von deu zeiteu des mittelalters bis in die gegenwart hiueiu, noch uiiher eiu- zugehen; die dunkelheit und verwickelung der frage dagegen bedarf einer ausfiihrlicheren darlegung, da sie durch die bisherigen unter- suchungen nicht vermindert, sonderu uur vermehrt worden ist.

Das thatsiichliche besteht kurz in folgendem. Die iiltesten, um 1472 gedruckten und in lateinischer sprache geschriebenen aus- gaben der Gesta Romanorum enthielteu 150 oder 151 nummern; die- ser bestaud erweiterte sich aber sehr bald, noch friih iu den siebziger jahreu des funfzehnteu jahrhunderts, zu 181 capitelu, uud das so er- weiterte werk ist die fast unziihlige male gedruckte, iibersetzte und bearbeitete sammlung, die im gewohnlicheu leben allein unter der be- zeichuung Gesta Romanorum verstanden wird. Ich uenue diese, 181 capitel umfafsende, lateinische sammlung, im unterschiede zu den iibrigen, sowohl haudschriftlichen wie gedruckteu recensionen, den vulgartext. Daneben ist eine iihuliche, freilich nur einmal (Augsburg 1489) gedruckte sammlung in deutscher sprache vorhanden, welche denselben titel fiihrt, aber nur fiiuf uud neuuzig capitel enthiilt, vou de- neu manche mit dem lateiuischen texte iibereinstimmen, andere da- gegen vijllig neu sind. Endlich existirt noch eine miudesteus zehuv^^ mal gedruckte und nur 43 44 nummern umfafseude recension in englischer sprache, welche gleichfalls eine reihe im lateinischen

Oesterley, Gesta Romanorum. 1

vulgartexte niclit enthaltener stiicke in sich schliefst, und wie die deutsche ausgabe das mit dem lateinischen texte tibereinstimmende vielfach in glinzlich verschiedener anordnung wiedergiebt, abgesehen von mannigfacher, oft einer umarbeitung gleichkomraender abweichung im texte und namentlich in den moralisationen. Die in franzOsischer und hollandischer sprache erschienenen ausgaben des werkes sind nur ausziige oder vollstandige iibersetzungen des vulgartextes.

Neben diesen, drei verschiedene recensionen, eine lateinische, eine deutsche und eine englische, darstellenden gedruckten ausga- ben wurde allmahlich noch eine lauge reihe von handschriftlichen fafsuugen der Gesta Romanorum bekannt, ebenfalls sowohl in latei- nischer, wie in deutscher und englischer sprache, und auch hier zeigte sich fast durchgangig eine tiefgehende mannigfaltigkeit der verschie- denen handschriften, sowohl an zahl und anordnung, wie an darstel- lung und sprache der einzelnen stiicke.

Natiirlich wurde die frage iiber die eutstehungsweise, iiber alter, heimath und verfafser oder compilator der Gesta um so verwickelter und schwieriger aber auch um so interessanter und verlockender je bedeutender der kreis der belcannt gewordenen recensionen sich er- weiterte, namentlich da niemals eine jiltere handschrift aufgefunden wurde, die uur mit einigem rechte als die grundlage des vulgartextes hatte gelten konuen. Die forschung wandte sich deshalb mit richti- gem verstandnisse von dem vulgartexte als einem jiingeren producte ab und den handschriften zu, und zwar zunachst in England; aber die vergieichuug der haudschriften brachte nur noch grofsere verwir- rung in die bereits hinlanglich verwickelte frage, weil sie sich auf den verhaltnismafsig engen kreis der in England aufbewahrten ma- nuscripte beschrankte, ohne die freilich noch ungehobenen schatze des continents zu beriicksichtigen. Der bei weitem grofste theil der in England bekannt gewordenen handschriften namlich war lateinisch geschrieben, es fanden sich nur einzelne bearbeitungen in englischer sprache, die aber bald als treue iibersetzungen bestimmter in England befindlicher lateinischer handschriften erkannt wurden, wie auch der englische gedruckte text durch den uachweis seiner handschriftlichen lateinischen vorlage als blofse iibersetzung sich erwies. Dadurch fand man veranlafsung, zwei verschiedene lateinische grundrecensionen der Gesten anzunehmen, als deren eine der contineutale vulgiirtext, als deren andere aber eine der in England handschriftlich aufbewahrten fafsungen (jetzt allgemein Ms. Harl. 2270) betrachtet w^urde, und zwar dachte man sich das verhaltnis so, dafs die anglo-lateinische recen-

3

sion aus eiuer seli)ststandigeu uaclialimuncj des vulitijartextes, riclilip;er freilich aus einer iilteren, vom coutiuente stanimenden handsclirift- lichen fafsung, eutstandon sei. Diese aunahme eiuer coutiueutalou uud eiuer auglo-lateiuisclien gruudreceusion wurde iu England zum glaubensartikel, und auch in Doutschlaud scldofs mau sich derselbeu olme jede priifuug an, ohne darau zu deuken, dafs man sicli damit selbst deu %veg zur aufhelluug des alhnjihlich tiefschwarz gewordenen duukels absclinitt.

Der einzige weg aus diesem labyrinthe verwickelter fragen, der einzige gruud, auf dem man hofleu kouute, mit erfolg weiterzubauen, war uiimlich die vergleichuug uicht uur der vou euglischeu hiiuden geschriebeuen, soudern mijglichst aller irgeud zugiiuglicheu haud- schriften der Gesta Romanorum ; und auf diesen weg hingedeutet, ihu zum theile schon selbst betreteu zu habeu, ist das verdieust Sir Fre- deric Madden"s, der in der einleituug zu seiner im jahre 1838 fiir den Roxburgh-Club veroffentlichten, leider nur iu sehr wenigen exem- plaren gedruckten ausgabe von zwei alteuglischen iibersetzuugen der Gesta Romauorum das iuhaltreichste uud beste geliefert hat, was bis jetzt iiber unsere sammluug geschrieben wordeu ist. Sir Frederic steht zwar noch vollstiiudig auf dem boden eines besonderen anglo- lateinischen textes, uud betrachtet den gesammten bestand der aus englischeu hiindeu stammeuden handschrifteu als eiu vOllig abgeschlos- senes und selbststiindiges ganzes, aber er erkliirt doch ausdriicklich, dafs eiue endgiiltige eutscheiduug aller einschlagenden fragen uur von eiuer vergleichuug siimmtlicher erreichbaren handschriften erwartet werden konne. Er selbst hat die aufgabe ubernommen, die gruppe der in Englaud geschriebeuen manuscripte durchzuarbeiteu, unter ge- legentlicher beriicksichtiguug der einen oder auderen handschrift des coutiuents, von deneu ihm fiinf wenigsteus theilweise bekanut gewor- den waren, und er hat diese aufgabe in abschliefsender weise gelijst, so dafs das englische material eiuer umfafseudereu forschuug im gau- zen uud gi-ofsen vollstiindig gesichtet zur verfiigung stand.

Der bei weitem grofsere theil der arbeit blieb indessen noch zu thuu: zunachst die vergleichung der auf dem contiueute betiudlichen haudschriften, ferner aber die ausbeutung des so gewouuenen gesammt- materials zur lOsuug der manuigfachen mit den Gesta Romanorum verkniipften fragen. In letzterer beziehung niimlich hatte die durch- forschung der englischen haudschrifteu absolut nichts geleistet, eiue detinitive lOsung der gehiiuften schwierigkeiten kouute also, soweit sie iiberhaupt moglich war, nur noch von der bearbeitung der continen-

1*

talen, namentlich der in Deutschland geschriebeuen manuscripte er- wartet werden.

Der losung dieser aufgabe ist das vorliegende werk gewidmet. Um eiuen vollstaudigen einblick in die zu diesem zwecke angestellten untersuchungeu gewahren, und die aus ihnen gewonnenen resultate urkundlich belegen zu kounen, mufs ich zunachst das von mir be- schaffte uud beuutzte material, die verzeichnisse, beschreibungen und ausziige der herangezogeueu haudschriften, vorlegen. Der fast iiber- grofse, anfangs von mir selbst nicht geahnte reichthum an contiuen- talen mauuscripten, der mir ira verlaufe meiuer arbeit bekannt und zur beuutzuug zugauglich geworden ist, wird allgemein iiberraschen; denuoch haben sich mehrere nach titel und aufbewahruugsort bekannte haudschriften durch die ungunst der umstaude, durch verlust, unauf- findbarkeit oder unzugauglichkeit fiir auswartige, der beuutzuug ent- zogen, denuoch fiirchte ich, dafs meiuer nachforschung noch mancher in klijstern und kleineren bibliotheken aufbewahrte oder im privat- besitze befindliche codex eutgaugeu sein wird aber auf der ande- reu seite hege ich doch die feste zuversicht, dafs keiuer derselben im stande sein wiirde, die auf grund des masseuhafteu, wirklich beuutz- ten materials gewouueneu resultate wieder umzustofsen oder auch nur in frage zu stelleu.

Ehe ich indesseu zu der darlegung meines materials iibergehe, fiihle ich mich gedrungeu, noch eiumal offentlich den erlauchteu be- sitzeru, hochsten uud hoheu behorden uud verehrteu bibliotheksvor- staudeu meiuen iuuigsten dank auszusprecheu, welche mir ilire kost- baren schatze zur benutzung anvertraut haben oder bei der erlangung dieser benutzung behiilflich geweseu sind. Meineu bitten ist iiberall mit einer zuvorkommenheit entsprochen, welche die hochste anerken- nung verdient, und es hat mir fast scheiuen wolleu, als ob die libe- ralitat des darleiheus um so grofser gewesen ware, je reicher die schatze waren, die ich iu auspruch uehmen mufste, so dafs ich z. b. den bibliotheken von Miiucheu, "Wieu uud Wolfenbiittel zu doppeltem danke verpflichtet biu, weil sie mir ihre handschriften fast jahrelang zur verfiiguug gelafseu haben. Dabei bezweifle ich freilich keinen augenblick, dafs die iibrigen iustitute mir eine gleiche gunst bewdesen haben wiirden, wenn ich in der lage gewesen ware, dieselbe erbitten zu miifseu.

Ueber das folgeude untersuchuugsmaterial, iiber die ausziige und vergleichuugeu der benutzteu haudschrifteu, ist vorlaufig nichts weiter zu bemerkeu, als dafs die reihenfolge derselben innerhalb der einzel-

nen spraclifrrnjipen eino rein zufiilli^e, d. h. aus der luifeinanderfolgc der beuutzung oder kenntnisualime liervorgegangene ist. Zur er- leichterung der iibersicht schicive ich ein kurzes verzeichnls des ge- sammtbestandes voraus:

A. Lateinisclio Ifaiulschriften.

a) Aus Deutschland.

I. Cod. Gotting. theol. 140, fol. XV. jh. 76 cap.

II. *U, quart. XV. jh. 79 cap.

III. Luneb. 40, fol. XV. jh. 49 cap.

IV. Dresdens. F, 61 «, fol. c. 1423. 91 cap.

V. C, 193£?, quart. c. 1422. 108 cap.

VI. iMarburg. D, 20, fol. XV. jh. 92 cap.

VII. Guelferbyt. 41, 1, quart. XV. jh. 93 cap.

VIII. ' 495, 4, theol., fol. XV. jh. 78 cap.

IX. 76, 27, fol. XV. jh. 93 cap.

X. 353, fol. XV. jh. 102 cap.

XI. 693, quart. c. 1450. 49 cap.

XII. (2.) c. 14.50. 80 cap.

XIII. 14, .5, quart. XV. jh. 22 cap.

XIV. Ratisbon. 47, quart. XV. jh. 94 cap.

XV. Wirceb. M. ch. 89, quart. XV. jh. 106 cap.

XVI. (2.) XV. jh., unvollstandig.

XVII. Tubing. (Univ.) M. c. 111, quart. XV. jh. 13 cap., bruchst.

XVIII. (Wilhelrastift.) X, 14, fol. 1459. 82 cap.

XIX. X, 15, fol. XV. jh. 62 c, unvollst.

XX. X, 47, qu. 1448. 38 c, unvollst.

XXI. Berolin. lat. 184, quart. a. 1441. 90 cap.

•XXII. germ. 643, fol. a. 1377. 82 cap.

XXIII. theol. lat. 10, quart. c 1446. auswahl, 14 cap.

XXIV. Stuttgard. theol. et philos. 200, fol. XIV. jh. 46 cap.

mit liicken = 91.

XXV. 184, quart. 1425. 91 cap.

XXVI. theol. 20, fol. XV. jh. 38 cap., unvollst.

XXVII. Pomersfeld. 2793, quart. 1394. 93 cap.

XXVIII. 2657, quart. 1449. 69 cap., unvollstandig.

XXIX. Confiuent. 92, quart. XIV. jh. 16 cap., auswahl.

XXX. 101, quart. XV. jh. 25 cap.

6

XXXI. '

Cod

XXXII.

n

XXXIII.

n

XXXIV.

55

XXXV.

55

XXXVI.

55

XXXVII.

55

XXXVIII.

55

XXXIX.

55

XL.

55

XLI.

55

XLII.

55

XLIII.

55

XLIV.

55

XLV.

55

XLVI.

55

XLVII.

55

XLVIII.

55

XLIX.

55

L.

55

LL

55

LII.

55

LIII.

55

LIV.

5?

LV.

55

LVI.

55

LVII.

55

LVIII.

55

LIX.

55

LX.

55

LXI.

55

LXII.

55

LXIII.

55

LXIV.

55

LXV.

55

LXVI.

55

LXVII.

55

LXVIIL

55

LXIX.

55

LXX.

Vl

Confluent. 104, qiiart. XV. jh. 7o cap.

103, quart. XV. jh. 17 cap., bruchstuck.

Lignit. 18, fol. XV. jh. 62 cap. Fuldens. B, 12, fol. 1460. 83 cap. Wallerstein. b, 6, fol. c. 1427. 113 cap.

d, 32, fol. 1453. 94 cap.

II, lat. 8, quart. XV. jh. c. 90 cap.

II, lat. 23, quart. 1455. 94 cap.

Vindobon. 3097, fol. 1410. 28 cap., auswahl.

4459, fol. XV. jh. 37 cap., bruchstiick.

4603, fol. XV. jh. 105 cap. = 91 + 14.

12,449, fol. XV. jh. 100 cap.

14,452, fol. XV. jh. 93 cap.

14,544, quart. XV. jh. 8 cap., bruchstiick.

15,040, quart. XV. jh. 64 cap. Hanuov. XIII, 859, quart. (kgl. bibl.) XV. jh. 50 c, ausz. 15, fol. (stadtbibl.) 1427. 87 cap.

Monac. lat. 447, quart. 1450 lat. 3040, fol. XV. jh lat. 3261, fol

lat. 3421, fol.

lat. 3861, fol.

lat. 4691, fol.

lat. 4721, fol.

91 cap.

9 cap., auszug.

XV. jh. 96 cap.

XV. jh. 88 cap.

1448. 110 od. 94 cap.

1457. 220 cap., ohne VII sap.

1443. 76 cap. lat. 5661, quart. XV. jh. 10 cap., auswahl. lat. 5865, fol. 1411. 26 cap., auswahl. lat. 7759, quart. XV. jh. 220 cap. lat. 7841«, fol. XV. jh. 223 cap. lat. 8182, quart. XV. jh. 55 cap., unvollst. lat. 8497, quart. XV. jh. 63 cap., auswahl. lat. 8968, quart. XV. jh. 10 cap. lat. 9094, octav. 1628. 90 cap. lat. 9716, fol. XV. jh. 113 cap. lat. 12,730, quart. 1414. 109 cap. lat. 18,377, fol. 1466. 113 cap. lat. 18,786, quart. 1419. 211 cap., ohneVIIsap. lat. 8484, quart. XV. jh. 88 cap. lat. 8522, quart. XVII. jh. 178 cap., unvollst. germ. 634, fol. XV. jh. 153 cap. germ. 688, quart. XV. jh. 90 cap.

LXXI. Cod. Colmar. Issonh. 10, fol. XIV. jli. 103 cap.

LXXII. Prageus. (bibl.Furstenberg) I, a, 37, fol. 1418. 100 c.

LXXIII. Eichstett. 100, fol. XV. jh., unvolleudet.

LXXIV. 2('.0, fol. XV. jh. 108 cap.

LXXV. Gisseus. 718, quart. XV. jh. 101 cap.

LXXVI. und LXXVII. Codd. Onold.

LXXVIII. und LXXIX. Codd. Erlang.

h) Aus Frankreich. LXXX. Cod. Paris. lat. 6244 A, quart. c. 1439. 40 cap.

c) Aus Italien. LXXXL und LXXXIL Codd. Resfinae Suec. inVaticana 171 u. 172.

d) Aus England.

LXXXIII. Cod. Londin. Bibl. Harl. 20G, quart. XV. jh. 26 cap.

LXXXIV. 219, quart. XV. jh. 15 cap.

LXXXV. 406, quart. XV. jh. 37 cap.

LXXXVI. 2270, fol. XV. jh. 102 cap.

LXXXVIL 3132. XV. jh. 81 cap.

LXXXVIII. ^ 5259. XV. jh. 101 cap.

LXXXIX. 5369, quart. XIV. jh. 43 cap.

XC. Bibl. Sloane 4029, quart. XIV. jh. 95 cap.

XCL Reg. 8, F, VI, fol. XV. jh. 27 cap.

XCII. Oxon. Bibl. Bodl. Douce 101, quart. XV. jh. 50 cap.

XCIII. 142, quart. XV. jh. 101 cap.

XCIV. 310, fol. XV. jh. 34 cap.

XCV. 123, quart. XV. jh. 39 cap.

XCVI. 837. XV. jh. 41 cap.

XCVII. Bibl. Gravii in Bodl. 54.

XCVIII. Coll. Ballionens. 320, quart. XV. jh.

XCIX. Coll. b. Mar. Magdal. lat. 13, fol. XV. jh.

C. 60, fol. XV. jh.

CI. Coll. s. Joh. Bapt. 78, fol. XV. jh.

CII. 93, fol. XV. jh.

CIII. Coll. Lincoln. lat. 12, quart. XIV. jh.

CIV. Coll. s. Trinit. 71, fol. XV. jh.

CV. Coll. Univers. 97, quart. XV. jb.

CVI. Cod. Cantabrig. Gg. VI, 20, octav. XV. jh.

CVII. li. VI, 1, quart. 1449.

CVIII. Mm. VI, 21, octav. XV. jh.

CIX. Vigorniens. Cathedr. 80.

CX. Hereford. Cathedr. 74, fol.

CXI. Dublin. Coll. s. Trinit. G, 326.

B. Deutsche Haiidschriften.

CXII. Cod. Dresdens. M, 55, fol. 1470. 94 cap.

CXIII. M, lOG, quart. 1444. 94 cap.

CXIV. Turic. C, 113, fol. XV. jh. 124 cap.

CXV. Londin. Addit. 10,291, fol. 1420. 124 cap.

CXVI. Donesching. 147, fol. 1414. 111 cap.

CXVII. 148, fol. XV. jh. 111 cap.

CXVIII. 149, fol. XV. jh. 111 cap.

CXIX. Abth. II, deutsch 5, fol. 1437. 110 cap.

CXX. Vindobon. 2937, quart. XV. jh. 94 cap.

CXXI. 3070, fol. XV. jh. 36 cap., auszug.

CXXII. 14,553, quart. XV. jh. 41 cap., bruchstuck.

CXXIII. Berol. germ. 59, fol. XV. jh. 47 cap.

CXXIV. germ. 489, quart. XV. jh., defect.

CXXV. Grimm. 81, quart. 1469. 63 cap.

CXXVI. Carlsruh. germ. 74, quart. 1448. 47 cap.

CXXVII. Monac. germ. 54, fol. XV. jh. 111 cap.

CXXVIII. -germ. 414, quart. 1466. 103 cap.

CXXIX. germ. 543, fol. 1469. 23 cap.

CXXX. germ. 579, fol. 1447. 94 cap.

CXXXI. germ. 696, fol. XV. jh. 11 cap.

CXXXII. germ. 1141, quart. XV. jh.

CXXXIII. T. 0. Weigel, fol. 1428. 90 cap.

CXXXIV. Heidelb. palat. 1470.

CXXXV. J. M. Wagner. XV. jh. 49 cap.

C. Eiiglische Handschriften.

CXXXVI. Cod. Londin. Bibl. Harl. 7333, fol. XV. jh. 70 cap. CXXXVII. Addit. 9066, fol. XV. jh. 46 cap. CXXXVIII. Cantabrig. Kk. 1, 6, quart. 32 cap.

9

A. Laleinisclic Ilandschriflcii.

n) Aus Deiitsohland.

I. Cod. Gottbi^. thcol. 140, fol. Bl. 1-356. XV. jh. 76cap.

Incipiuiit Gesta romanorum et j)rimo

1. De milite qui [ad] peregrinandum profectus est. Statuit enim primo Trotheus. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De Gorgonio imperatore. Ciorgonius regnavit. (Vater heilen, mut- ter nicht.) lat. 112.

3. De torneamento et hastiludio. Hadamas regnavit. (Schild be- riihren.) lat. IIT..

4. Hystoria de rege qui regnum pigriori disposuit. Polinius regna- vit. (Der faulste.) lat. 91.

5. De basilico et speculo. Alexander regnavit. (Basilisk.) lat. 139.

6. De ciconia adulterata. Quidam miles erat. (Storchin.) lat. 82.

7. De sarcophago invento. Legitur de quodam imperatore. (Sarko- phag.) lat. 10.

8. De principe qui inimicos toxicabat. Historia de principe. (TVein vergiftet.) lat. 88.

9. De obtenta misericordia. Narrat Aurelius in chronicis. (Coriolan.) lat. 137.

10. De rege qui tres filios habuit. Rex quidam erat. (Drei ringe.) lat. 89.

11. De vidua nobili. Quedam nobilis vidua. (Stab und tasche.) lat. 25.

12. De tilia imperatoris. Xarratur quod quidam imperator. (Kaiser- tochter und seneschal; drei freunde.) germ. 11.

13. De iniquo judice. Erat quidam imperator. (Schinden.) lat. 29.

14. De honoribus victorum. Quidam imperator erat. (Triumph.) lat. 30.

15. De morte Alexandri. Legitur quod Alexander. (Alexanders be- graljnis.) lat. 31.

16. De uxoribus suspensis. Refert Valerianus quod quidam nomine Gynasius. (Hangebaum.) lat. 33.

17. De regina et duobus filiis. Pibinus gloriosus imperator. (Stief- kind und rechtes kind.) lat. IIG.

18. De Alexandro magno. Legitur in iijMibro iu Gestis romanorum. (Kohle.) germ. 16.

10

19. De arbore iufecta. Siciit refert Polinus. (Theriak.) germ. 17.

20. De yraagine et regno. Refert Alexander philosophus de naturis rerum. (Virgils bild; apfel.) germ. 18.

21. De anima adulterata. Erat quidam imperator. (Sohn todtet mut- ter nicht.) lat. 100.

22. Alia historia. lu medio rome (Brucus). (Curtius.) lat. 43.

23. De puella imperatoris. Tiberius regnavit. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

24. De regina adulterata. Quidam rex nobilis. (Schiefsen.) lat. 45.

25. De quatuor heremitis. Legitur in vita patrum. (Grofste tugend.) app. 1.

26. De fure hospite et uxore. Quidam fur. (Mondstrahl.) lat. 136.

27. De milite semiequitante. Quidam miles. (Halb geritten.) lat. 124.

28. De duobus fratribus. Erant duo fratres carnales. (Drei buchsta- ben.) germ. 2G.

29. De tribus regibus. Rex Danorum tres magos. (Heilige drei ko- nige.) lat. 47.

30. De Selango imperatore. Refert Valeriauus. (Zaleucus.) lat. 50.

31. De Alexandro magno. Alexander magnus. (Geschirr stehlen.) app. 2.

32. De statua Virgilii. Tytus in Roma civitate. (Focas.) lat. 57.

33. De peccatore et confessore. Rome regnavit uobilis imperator. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

34. De probacione bonorum et malorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. 81.

35. De tribus filiis dotatis. Darius in civitate romana. (Jonathas; drei wunschdinge.) lat. 120.

36. De Joviniano imperatore. Jovenianus imperator. (Joviuianus.) lat. 59.

37. De filio viredis. Hanicabal multis regnavit annis. (Redde.) lat. 20.

38. De dulci melodia cithare. Tyberius in civitate. (Goldene angel.) lat. 85.

39. De pulchi'a Florentina, Janus regnavit in civitate romana. (Flo- rentiua.) lat. 62.

40. De Claudio imperatore. Claudius imperator regnavit. (Socrates heirathet.) lat. 61.

41. De judice et serpente. Theodosius imperator regnavit. (Riigen- glocke.) lat. 105.

42. De leena adulterata. Legitur quod quidam rex. (Lowin.) lat. 181.

11

43. De orto quem aper destruxit. Trojanus in civitate romana. (Eber ohne lierz.) hit. s;}.

44. De domina milite et falcone. Pompeyus in eivitate roniana. (Falke.) lat. S4.

45. De tribus sociis et uno pane. Olim erant tres socii. (Traum- brod.) lat. lOG.

46. De nutriendo puerum et lupo. Lucillus reguavit. (Gnade.) germ.34.

47. De muliere adulterata. Adrianus in civitate romana. (Kerker- gesprach.) lat. S().

48. De quatuor viis historia. In civitate romana regnavit Gelius. (Kreuz mit iuscliriften.) lat. G5.

49. De equo nigro et cane. Tunatus regnavit. (Schwarz.) germ. 35.

50. De filia regis deflorata. Severius regnavit Rome. (Waffen auf- hiingen.) lat. GG.

51. De dracone et leone hystoria. Adrianus regnavit. (Wiiste.) app. 3.

52. De ancilla que cantum avium intellexit. Quidam imperator. (Hahne.) lat. 68.

53. De carpentario et camisia. Otto imperator regnavit. (Keusch- heitshemd.) lat. G9.

54. De sagittario et philomona. Sagittarius quidam. (Drei weishei- ten.) lat. 167.

55. De filia regis. Erat quidam rex. (Drei fragen.) lat. 70.

56. De filio qui sibi tres amicos acquisivit. Erat quidam imperator. (Freundesprobe.) lat. 129.

57. De avaro qui posuit. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

58. De buccinatore et morte. Quidam regnavit. (Todestrompete.) lat. 143.

59. De I"'" qui fecit eruere oculos. Quintillus reguavit. (100 gro- schen.) lat. 73.

60. De pomo aureo. Erat quidam romanorum imperator. (Narren- apfel.) lat. 74.

61. De duobus medicis historia. Quidam rex erat. (Ziegenauge.) lat. 76.

62. De passione domini historia. Quedam civitas. (Drache durch lo- wen entfernt.) app. 4.

63. De milite qui famulo pedem abscidit. Miles quidam. (Fufs ab.) lat. 127.

64. De habiba historia. Fuit quidam imperator. (Abibas, 6 dienste.) lat. 17.

12

05. De paiipere qui in foveam cecidit. Quidam pauper erat. (Dra-

ehenschwanz.) lat. 114. GG. De unicornio et duabus puellis. Erat quidam imperator. (Nackte

jungfrauen.) lat. 115. 67. De tyranno qui puellam rapuit. Constantinus in civitate. (Un-

treue gegen erretter.) lat. 117. G^. De regina adulterata. Regina quedam. (Zvs-eierlei tuch.) lat. 26.

69. De janitore qui petiit denarium. Quidam rex. (Zoll.) lat. 157.

70. Historia de aquila. Legitur in naturalibus. (Achat.) lat. 37.

71. De passione domini. Pompeyus statuit pro lege. (Tn waffen be- graben.) lat. 134.

72. De ingrato. Hinricus imperator regnavit. (Ingratus und Guido.) lat. 119.

73. De illo qui vendidit tres sapiencias. Domicianus regnavit. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

74. De milite et militissa. Tolonius rome regnavit. (TVachsbild.) lat. 102.

75. De sto. Eustachio. Erat quidam miles placidus. (Placidus.) lat. 110.

76. De filia regis et quinque militibus. Valerianus regnavit rome. (Marschall und kaisertochter.) lat. 27.

II. Cod. Cfotting. tlieol. 94, quart.

34 bl. XV. jli. 79 cap.

Gesta romanorura. Index: Exempla aliqua ex gestis romanorum. Hautig auszugmafsig verkiirzt, am ende vollig in wundergeschichten und blofse betrachtungen verlaufend: nur die ersten 48 capitel geho- ren hierher, die folgenden sind fast sammtlich ohne moralisation.

1. Honorare debemus parentes. Dorotheus imperator. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De spirituali medicina. Gregorius regnavit. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

3. De spirituali pugna. Adonias regnavit. (Schild beriihren.) lat. 113.

4. De peccato. Polinius in civitate babilonie. (Der faulste.) lat. 91.

5. De superbia. Alexander regnavit qui dominium. (Basilisk.) lat. 139.

6. De confessione. Quidam miles fuit qui habuit castrum. (Stor- chin.) lat. 82.

7. De gracia. Adrianus regnavit rome dives. (Sarkophag.) lat. 16.

13

s. De ebrietate. De quoihini priiicipe sic uarratur. (Wein vergif-

tet.) lat. 88. 9. De jutlicio. Narrat Eusebius in cronicis. (Coriolan.) lat. 1.37.

10. De compassione. Quedani nobilis vidua. (Stab und tasche.) lat. 2").

11. De tribuhitione. Narratur quud quidam imperator. (Kaisertochter uud seneschal; drei freunde.) germ. 11.

12. Iterum de peccato. Erat (piidam imperator. (Schinden.) lat. 29.

13. De peccato et judicio. Quidam imperator erat. (Triumph.) lat. 30.

14. De divitibus et humilitate. De morte Alexandri. (Alexanders be- griibnis.) lat. 31.

15. De peccato superbie. Refert Valerius. (Hangebaum.) lat. 33. IG. De dilectione. Pii^iuus reguavit iu civitate romana. (Stiefkiud.)

lat. IIG.

17. De paupertate voluutaria. Refert Saturnus quod dyogenes. (Dio- geues uud Alexauder.) germ. 15.

18. De temptacioue. RefertValerius in tercio libro. (Kohle.) germ.16.

19. De spirituali mediciua. Sicut ait Poliuius. (Theriak.) germ. 17. 20.. Item de spirituali pugua. Refert Alexauder philosophus. (Virgils

bild.) germ. 18.

21. De misericordia. Erat quidam imperator. (Sohu todtet mutter nicht.) lat. 100.

22. Nota quod Christus sua passione clausit iufernum. Homo no- mine cenilius. (Curtius.) lat. 43.

23. De virtute oraciouis. Erat quidam imperator. (Kaisertochter, pal- last.) germ. 22.

24. De perfectioue. Legitur iu vitas patrum. (Grofste tugend.) app. 1.

25. Nota quod solum boui christiani intrabunt etc. Quidam rex no- bilis. (Schiefsen.) lat. 95.

26. Nota qualiter prelatus debet vigilare. Quidam fur. (Mondstrahl.) lat. 136.

27. De recouciliacione peccatorum. Quidam miles. (Halb geritten.) lat. 124.

28. De perfectioue vite. Erant duo fratres carnales. (Drei buchsta- beu.) germ. 26.

29. De tribus regibus qui domino muuera optulerunt. Rex dauorum. (Heilige drei kOuige.) lat. 47.

30. De justis judicibus. Refert Valerius. (Zaleucus.) lat. 50.

31. De subjugacione precancium. Alexander magnus. (Geschirr steh- leu.) app. 2.

32. De perfectione Tyti. Tytus in civitate romana. (Focas.) lat. 57.

14

33. De penitencia. Decius imperator in civitate romana. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

34. De compunctioue et confessione. Anthiochus regnavit. (Schwarz.) gerra. 35.

35. De compassione fidelis anime. Severius regnavit. (Waffen auf- hilngeu.) lat. 06.

30. De perseverancia. Anthonius regnavit. (Wiiste.) app. 3.

37. Ne timeamus dicere veritatem. Adrianus regnavit. (Hahne.) lat.68.

38. Pro castitate servanda. Gallus regnavit prudens. (Keuschheits- hemd.) lat. 09.

39. Boua consilia debemus audire. Sagittarius quidam. (Drei weis- heiten.) lat. 107.

40. De providencia. Quidam rex habuit [fuit]. (Freundesprobe.) lat. 129.

41. Item de providencia. Aureliauus regnavit. (Narrenapfel.) lat. 74.

42. De avaricia. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

43. Item de avaricia. Quintillus regnavit. (100 groschen.) lat. 73.

44. De timore extremi judicii. Quidam rex fuit. (Todestrompete.) lat. 143.

45. De uativitate saucti Laurencii. Quidam rex magnus Hispanie. (St. Laurentius.) app. 5.

46. De concordia. Quidam rex erat potens valde. (Ziegenauge.) lat. 76.

47. De passioue. Quedam civitas. (Drache durch lowen entfernt.) app. 4.

48. De inuoceucia. Miles quidam erat. (Fufs ab.) lat. 127.

49. Tempore iracuudie nihil est faciendum. Poncianus in civitate rom. (VII sapientes, rahmen.) germ. 40.

50. Tantillus magister Imperatori dicit hoc exemplum. Erat quidam miles. (Huud, VII sap.) germ. 41.

51. Pastores debent vigilare. Quidam imperator erat. (Eber, VII sap.)

52. De falsitate mulierum adulterarum. Quondam erat. (Hausschliifsel, VII sap.)

53. Item de falsitate mulierum adulterarum. Civis quidam. (Elster, VII sap.)

54. De furto. Quoudam erat in civitate romana. (Thurm Herodots, VII sap.) germ. 42.

55. De gaudio celesti scribit Paulus exemplum. De gaudio celesti. (Antwort zweier damoneu im besefsenen.)

50. Exemphim bouum. Esto hdelis usque ad mortem. (Vierzig geister im fafse gefangen.)

If)

57. Exemplum bonum. Scribitur iiobis. (Sohn olinc wifsen des va- ters ins kloster.)

58. Exemplum bonum. Legitur de (luodam divite. (Reicher kann nicht beichten, \veil teufel am bette.)

5'J. Exemphim de passione domini. Kefertur a iide dignis. (Entfiihrt

und beschenkt.) lat. 1. GO. Exemplum. Logitur namque quod quedam nobilis domina. (Dii-

monen vereliren hostie.) GL Exemplum. In Almania frater Bertoldus. (Bekehrt einen riiu-

ber.) G2. Exemplum bonum. Legitur de quodam hereraita. (Sieht Christus

das kreuz trageu.) 63. Exemplum bonum. Fuit quidam potens et dives. (Spricht nach

dem tode beim Miserere.) G4. Exemplum de humilitate. Quidam homo. (Scheintodter spricht

und weiut.)

65. Exemplum de tristicia. Legitur de quodam. (Krote auf todtem vater.)

66. Exemplum quod divicie dampnare homiuem. Legitur quod qui- dam judex. (Engel zeigt dem sohne die strafe des vaters.)

67. Exemplum de humilitate. Legitur eciam de sta Elysabeth. (PHegt im hospital zu Marburg die krankeu.)

68. Exemplum de corpore Christi. Quedam mulier. (St. Richardus hort engelsgesang, wo hostie hingeworfen war.)

69. Exemplum de ira. Quidam princeps habuit tiliura. (Gute werke durch zorn vergeblich.)

70. Exemplum de communicacione. Quidam excommunicatus. (Sieben jahre nacli dem tode unverwest.)

7L Exemplum de servicio dei. Utile est ire. (Engel zahlt die schritte des eremiten.)

72. Exemplum quod debemus relinquere mundura. Quidam railes. (Welt erscheint vorn schijn, hinten verwesend.) apj). G.

73. Exemplum de misericordia dei. Quidam miles fuit. (Der gute vorsatz rettet.)

74. De dampnacione. Quidam homo senex. (Armer sieht, wie der reiche zur hOlle gefiihrt wird.)

75. Exemplum de castigacione. Quidam bonus homo. (Betet fiir rei- chen und sieht die qual der seelen.)

76. Exemplum de confessione. Quidam juveuis. (Todter vater er- scheint dera betenden sohue.)

16

77. De chorea. Nota quocl in tribus consideraudum est. (Gegen das tanzen; oline erzahlung.)

78. Tolle puerum et matrem ejus. Nota quod in via. (Zeichen an Maria und Joseph auf dem wege.)

79. Nota quod Christus. (Betrachtung iiber die zehn gebote; ohne erzahlung.)

III. Cod. Gottiuff. Luueb. 46, fol.

Bl. 126 29a. XV. jli. 49 cap.

Incipiunt moralitates ex gestis romanorum et primo

1. De virgine que est custodibus commissa per quam anima intel- ligitur. Pompeyus rex dives valde. (Entfiihrt und beschenkt.) lat. 1.

2. De raptu duarum mulierum per quas justicia et misericordia de- signatur. Cesar statuit pro lege. {Zwei frauen entfiihrt.) lat. 4.

3. De juvene incarcerato et per virginem liberato per quem genus humanum per Christum redemptum intelligitur. Rex quidam po- teuter regnavit. (Riiubertochter.) lat. 5.

4. De tribus ymaginibus per quas tria genera hominum intelligun- tur. Rex quidam Leo dictus. (Statuen bestehlen.) lat. 8.

5. De honore parentum. Dorotheus rex statuit pro lege. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

G. De matre que ignoranter alienum filium dilexit ut proprium, per quam ecclesia intelligitur. (Stiefkiud und eigues.) lat. 116.

7. Utilitas picture sculpture ac scripture. Rex quidam potens. (Alexander, vier frauenbilder.) app. 7.

8. De luxuria et quatuor ejus nocumentis. Sardanapulus rex gre- corum. (Luxuria von vier fiichsen getragen.) app. 8.

9. De pigricia et ejus speciebus. Regnavit rex quidam Polemius dictus. (Der faulste.) lat. 91.

10. De contidencia qualiter sola salvat. Gorgonius rex. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

11. De libertate. Imperator quidam volens construere basilicam. (Sar- kophag.) lat. 16.

12. De alba vacca cornuta, per quam anima humana intelligitur. Legitur in fabulis. (Argus.) lat. 111.

13. Veritas tacetur ut favor habetur. Egiptii. (Isis und Serapis.) lat. 22.

14. De serpente ligato, per quem dyabolus designatur in confessione ligatus. Imperator quidam. (Schlange losen.) lat. 174.

17

15. De judiciis ut juste judicant. Cumbises. (Schinden; mit solin.)

lat. 20. ir». De sepultura regis AUexandri. In morte. (Alexanders begrabnis.)

lat. ?>\.

17. De Digogine. Digogenes cum amore studii. (Diogenes und Alexan- der.) gerni, 1;").

18. De doctrina Aristotilis et Allexandri, Inter cetera multa. (Aristo- teles 7 lehren.) lat. 34.

19. Honores mutant mores. Tiberius ante imperium. (Tiberius Libarius.) app, 9.

20. De quatuor filiis quibus 4 genera hominum designantur. Rex quidam dives. (Schiefsen.) lat. 45.

21. De fure deprehenso. Fur quidara. (Moudstrahl,) lat, 136.

22. De milite pro reconciliacione 4 portante. Miles quidam. (Halb geritten.) lat. 124.

23. De muliere secretum revelante. Laycus quidam probus. (XL ra- ben.) lat. 125.

24. De fabro justo et ejus 8 denariis. Virgilius ad instanciam Titi. (Focas.) lat. 57.

25. Consilium sive secretum non est revelandum. Macrobius refert. (Papirius.) lat. 12G.

26. De gratitudine qualiter remunerat et de ingratitudine etc. Hin- ricus imperator. (Ingratus und Guido.) lat. 119.

27. De epykeia que est interpretata legum generalium. Cenica narrat. (In waffen begraben.) lat. 134.

28. Septem simus boni etc. Imperator quidam. (Sieben jahre treu.) gerra. 59.

29. De fidelitate servanda eciam inter ignotos. Erant duo inter se. (Biirgschaft.) lat. 108.

30. De duobus amicis quorum unus erat sapiens et alter fatuus. Erant duo milites. (Weiser folgt dem narren.) lat. 67.

31. De quinque gladiis homines terrentibus. Quidam rex statuit. (Todestrorapete.) lat. 143.

32. De largo rege. Quidam habebat duos leprarios. (Feindliche huude einig.) lat. 133.

33. [Ohne iiberschrift, die uberschrift von cap. 32 gehort hierher, so dafs eigentlich diesem die iiberschrift fehlt.] Rex quidam fecit regnum suum proclamari. (Den armen die herrschaft.) lat. 131.

34. De diis paganorum per quos virtutes vite intelliguntur. Pagani finxerunt. (So viele gotter, wie tugenden; bild der Pietas.) app. 10.

Oesterley, Gesta Romanorum, 2

18

35. De ymagine peniteucie. Ymago penitencie secundum remigium.

(Bild der Penitencia.) app. 11. .36. De humilitate et ejus speciebus. Refert Titus Livius. (Goldner

tisch dem weisesten.) app. 12.

37. De dea fortune. Idem Tytus Livius scribit. (Fortuna mit zwei gesichtern.) app. 13.

38. De tribus honoribus et tribus vituperiis olim exhibitis. Consue- tudo erat. (Triumph.) lat. 30.

39. De tribus fatuis in vitis patrum. Legitur in vitis patrum. (Drei narren.) lat. 1G5.

40. De justicia et recto judicio. Imperator quidam et creditur Theo- dosius. (Riigenglocke.) lat. 105.

41. De justicia malos puniendi. Cum quidam dives. (Todtensiegel.) lat. 128.

42. De predicatoribus tribus designatos per tres gallos. Maritus qui- dam. (Cantus angelicus.) (Hjihne.) lat. 68.

43. Deus parcit peccatoribus penam differentibus. Mos erat romanis. (Kerze.) Lnt. 98.

44. Qualiter superbus reprimitur a deo et humilis exaltatur. Jovi- nianus. (Moralitas patet in titulo.) (Jovinianus.) lat. 59.

45. De peuitencia qualiter peccatorem salvat. Rex quidam statuit. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

46. De epykeia et voluntarie ceca. Lex aliquando erat. (100 gro- schen.) lat. 73.

47. De occultis dei judiciis. Heremita quidam. (Engel und eremit.) lat. 80.

48. De auima quam deus maxime diligit et in die judicii requirit. Troyanus imperator. (Eber ohne herz.) lat. 83.

49. De tribus inimicis humani generis. Quidam de regno ambulans. (Briicke.) germ. 53.

IV. Cod. Dresdens. F, 61«, fol.

Bl. 217 a 2566. Register bl. 269. c. 1423. 91 cap.

Incipit romanorum hystoria mistice designata. Bl. 2566, sp. 1: Expliciunt gesta romanorum. Sp. 2: Incipiunt mirabilia beate vir- ginis 2686. Bl. 269 a: Registrum super gesta romanorum.

1. De milite qui ad peregrinandum profectus est. Dorotheus im- perator. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De Gorgonio qui uxorem pulchram accepit. Gorgonius regnavit. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

19

3. De tornaraento et liastiliuliu. Adonyas rex. (Scliild heriiliren.) lat. li;i.

4. De refje qui filio pigriori regnum suum <li.S|)Osuit. i^limius in civitate i)ai)ilonie. (Der faulste.) lat. '.»1.

5. De basilisco et speculo. Allexander regnavit. (Basilisk.) lat. 1.^9. G. De CYCouia adulterata. Quidam miles fuit. (Storeliin.) lat. S2.

7. De sarchofago invento. Adrianus regnavit rome. (Sarkopliag.) lat. 1(1.

8. De principe qui inimicos suos intoxicavit. De quodam priucipe. (Wein vergiften.) lat. 8H.

9. De consuetudiue et vita nostra. Rex quidam habuit tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

10. De obtenta misericordia per beatam virginem. Narrat Eusebius in crouicis. (Coriulau.) lat. lo7.

11. De peregriuo pugnante cum tyranno. Quidam nobilis vidua. (Stab und tasche.) lat. 2;").

12. De rege et seuescalco et amicis ejus. Narratur quod quidam im- perator. (Kaisertochter und seneschal; drei freunde.) germ. 11.

13. De iuiquo judice. Erat quidam imperator. (Schiuden.) lat. 29.

14. De houoribus victorie et molestiis. Quidam imperator erat. (Triumph.) lat. 30.

15. De morte Allexandri. Allexander cum sepultura ejus. (Alexan- ders begrabnis.) lat. 31.

16. De arboribus et de uxoribus suspensis. Refert Valerius quod qui- dam senex flens. (Hangebaum.) lat. 33.

17. De regiua et duobus filiis. Pypinus regnavit in civitate romana. (Stiefkind und leibliches.) lat. 110.

18. De Dyogene philosopho, Allexaudro et vita uostra. Refert Sa- turnus. (Diogenes und Alexander.) germ. 15.

19. De sacrificio. Refert Valerius in tercio libro. (Kohle.) germ. 16.

20. De arbore infecta et beata virgine. Sicut ayt Polimius. (Theriak.) germ. 17.

21. De ymagine et regno mundi et pomo. Refert allexander philo- sophus. (Virgils bild; apfel.) germ. 18.

22. De anima adultera et auctoritate patris et filii. Erat quidam im- perator. (Sohn tfjdtet mutter nicht.) lat. 100.

23. Rome patuerunt hyancia infinita. In medio rome. (Auilius.) (Cur- tius.) lat. 43.

24. De puella et pedissequa. Erat quidam imperator. (Kaisertochter, pallast.) gerra. 22.

20

25. De qiiatuor heremitis et virtutibus eorum. Legitur in vitas pa-

trum. (Grofste tugend.) app. 1. 2G. De regina que tres filios ex adulterio et quartum de semine re-

gis peperit. Quidam rex. (Schiefsen.) lat. 45.

27. De fure et hospite et uxore vigilante. Quidam fur erat. (Mond- strahl.) lat. 136.

28. De milite qui semi ambulans et semi equitans venit ad regem. Quidam miles. (Halb geritten.) lat. 124.

29. De duobus fratribus clerico et layco. Erant duo fratres carnales. (Drei buchstaben.) germ. 20.

30. De tribus regibus qui domino muuera obtulerunt. Rex Danorum. (Heil. drei kOnige.) lat. 47.

31. De Zelongo imperatore et filio suo qui defloravit unam virginem. Refert Valerius. (Zaleucus.) lat. 50.

82. De allexandro maguo et poro rege Indorum. Allexander magnus. (Geschirr stehlen.) 198.

33. De Tyto et Virgilio et statua et Foca fabro. Tytus in civitate romana. (Focas.) lat. 57.

34. De confessione et peccatore. Senegarus imperator regnavit. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

35. De probacione malorum et bonorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. 81.

36. De Jonatha qui habuit tria palia [jocalia]. Darius imperator. (Jonathas, drei wunschdinge.) lat. 120.

37. De nimia presumpcione et ideo correctus. Jovinianus imperator. (Jovinianus.) lat. 59.

38. De filio forstuarii quem imperator voluit occidere. Hanibal regna- vit. (Redde.) lat. 20.

39. De dulci melodia et piscatore et sibilatore. Tyberius in civitate. (Goldene angel.) lat. 85.

40. De Claudio imperatore cujus iiliam duxit Socrates. Claudius regn. (Socrates heirathet.) germ. 57.

41. De Florentina que animam signat. Gayus regnavit (Florentina.) lat. 62.

42. De campana et serpente et judicio. Theodosius in civitate ro- mana. (Riigengloclve.) lat. 105.

43. De leone et leena adulterata cum leopardo. Legitur. (Lowin.) lat. 181.

44. De orto quem aper destruxit et de extremo judicio. Troyanus in civitate. (Eber ohne herz.) lat. 83.

21

45. De virgine qiie fecit camisiam habentem in latitudine et longi- tiuline tautiim tres pollices. Anthouius reguavit. (Ilemd drei zoll.) hit. 04.

4l». De doniiua et milite et falcone et rebus temporalibus. Pompeyus. (Falke.) hit. S4.

47. De tribus generibus et uuo paue et tribus sociis. Olym erant tres socii. (Trauuibrod.) lat. 1<»G.

48. De puero nutrieudo et lupo et pastore. Lucius reguavit. (Kiud auvertraut.) gerra. .'54.

49. De muliere adultera et virgiue beata. Adrianus regnavit. (Ker- kergespriich.) Lat. SO.

50. De quatuor viis et vita houiiuis. Telius in civitate rom. reguavit. (Kreuz mit inschrifteu.) lat. G;").

51. De nigro equo et cane et falcone et cornu. Symachus regnavit. (Schwarz.) germ. 35.

52. De tilia regis pro qua miles puguavit et de passione Christi. Severius rex reguavit. (Wafteu aufhaugen.) lat. (30.

53. De milite et dracone leone et mari. Anthonius reguavit. (Wiiste.) app. 3.

54. De ancilla que cantum avium intellexit. Adrianus regnavit. (Hiihue.) lat. (>8.

55. De carpentario et camisia et uxore sua casta et tribus militi- bus qui eam temptabant. Gallus reguavit. (Keuschheitshemd.) lat. 09.

50. De sagittario et phylomena et de sancta Triuitate. Sagittarius quidam. (Drei weisheiteu.) lat. 107.

57. De filio qui tres amicos iu mundo acquisivit. Quidam rex erat. (Freundesprobe.) lat. 129.

58. De thesauro in trunco et fabro qui rapuit truncum. Erat qui- dam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

59. De bucciuatoribus et unica morte. Quidam rex erat. (Todes- trompete.) lat. 143.

00. De illo qui eruit oculos ut ceutum solidos haberet a rege. Quiu- tillus reguavit. (100 groschen.) lat. 73.

01. De aureo pomo et stulto et fiue homiuis. Aurelianus regnavit. (Narrenapfel.) lat. 74.

02. De duobus medicis quorum unus alium odio habuit. Quidam rex erat. (Ziegeuauge.) lat. 70.

03. De passione domini. Quedam civitas erat. (Drache durch lowen entfernt.) 200.

22

64. De regina que jBlium regis voluit occidere. Poncianus in civitate. (VII sap., rahmen.) germ. 40.

65. De leporario, falcone et serpente. Erat quiclam miles. (Hund, VII sap.) germ. 41.

66. De pastore et apro. Quidam imperator erat. (Eber, VII sap.)

67. De milite et uxore adulterata. Quondam erat in una civitate. (Hausschliifsel, VII sap.)

68. De milite cui filius iu turri caput precidit. Quondam erat. (Thurm Herodots, VII sap.) germ. 42.

69. De cive et uxore adulterata et pica. Civis quidam erat. Ohne moral. (Elster, VII sap.)

70. Ohne iiberschrift ; register: De milite qui fuit senex. Myles qui- dam seuex. Ohne moral. (Gattin, VII sap.)

71. De turri et virginibus. Octaviamis dives valde. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

72. De septem sapientibus quorum capita fuerunt amputata. Quidam imperator. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

73. De Abiba qui tres ictus fecit in porta imperatoris. Fuit quidam imperator. (Abibas.) lat. 17.

74. De ])aupere qui cecidit iu foveam. Quidem pauper fuit. (Dra- chenschwanz.) lat. 114.

75. De unicornu et duabus virgiuibus. Erat quidam imperator. (Zwei nakte jungfrauen.) lat. 115.

76. De tyranno qui puellam rapuit et defloravit. Justinus in civi- tate. (Untreue gegen erretter.) lat. 117.

77. De divisione fratrum ex libera et ancilla. Narratur quod lex fuit. (Erbtheihmg.) lat. 90.

78. De regimiue corporis et anime. Regina quedam concipit fiUum. (Zweierlei tuch.) lat. 26.

79. De quodam viro qui vidit serpentem ligatum. Sycut dicit Yso- pus. (Schlange losen.) lat. 174.

80. De janitore et gibboso. Quidam domiuus erat. (Zoll.) lat. 157.

81. De gestis roraanorum. Legitur in gestis romanorum. (Feindliche briider.) lat. 39.

82. De bello Christi contra dyabolum. Cosdras imperator. (Codrus.) lat. 41.

83. De ponte et feris. Erat quidam homo. (Briicke.) germ. 53.

84. De tribus filiis et lapide precioso. Quidam rex. (Glassteiue.) app. 14.

85. De quodam qui vidit Ethiopem in silva ligna succidentem. Le- gitur in vitas patrum. (Drei uarreu.) lat. 165.

23

8C. De passione domini nostri Jliesu Christi. ronipeyus statuit pro

lcge. (In wtit^en begruben.) lat. 134. ^T. De ingrato et Gydone. Lenucius regnavit. (Ingratus und Cuiido.)

lat. 110. «8. De raercatore qui tres sapieucias vendidit. Domicianus regnavit.

(Drei weisheiten verkaufen.) lat. 1 ().•>. 80. De milite et uxore a(hilterata que eum occidere nitebatur. The-

lenius. (Wachsbild.) lat. 1<>2. 00. De sto. Eustacliio qui ante baptismum vocabatur Placidus. Erat

quidam miles. (Placidus.) lat. 110. 91. De tilia regis et quiu^iue militibus et cane. Valerius rome regnavit.

(Stricke.) app. 10.

V. Cod. Dros<lcns. C, 19.3^/, qnart.

Bl. 112/; 200 a; 200^ 202 rcgistcr. c. 1422. 108 cap.

Ohne titel. Bl. 112« schliefst: Explicit vita philosophorum cum breviloquio eorundem anno domini millesimo quadringentesimo vice- simo secundo etc. Dann von derselbcu liaud bl. 112^: Dorotheus im- perator etc. Die capitel sind nur niit zalden bezeichnet, und hier nach dem angehangten register wiedergegeben. Cap. Vj ist nur mora- lisation ohne erziihlung. Bl. 101 fehlt mit dem schlufse der morali- satiou von 103 und dem anfange vou 104. Das register zahlt 108 ca- pitel, indessen haben no. 71 und 72 im texte nur eine zahl, jenes daher auch keine moralisation, und reg. no. G4 ist das ende von no. 03 ; no. 87 und 88 sind im texte verstellt.

1. De milite qui ad peregrinandum profectus est. Dorotheus im- perator statuens. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De Gorgonio qui uxorem pulcherrimam acceperat. Gorgonius regnavit. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

3. [Reductio super cap. III.] Per Aamau virum intelligitur. (Mora- lisation zu app. 1;").)

4. De tornamento et hastiludio. Adonias regnavit. (Turnier.) lat. 113.

5. De rege qui lilio pigriori regnum suum disposuit. Polomius. (Der faulste.) lat. 01.

6. De basilisco et speculo. Allexander regnavit. (Basilisk.) lat. 130.

7. De ciconia adulterata. Quidam miles fuit. (Storchiu.) lat. 82.

8. De sarcofago invento. Legitur de quodaui imperatore. (Sarko- phag.) lat. 10.

24

9. De principe qui inimicos iutoxicavit. De quodam principe. (Wein vergiftet.) lat. 88.

10. De consuetudine etc. Rex quidam erat. (Drei ringe.) lat. 89.

11. De obtenta misericordia per beatam virginem Mariam. Narrat Eusebius in cronicis. (Coriolau.) lat. 137.

12. De peregrino pugnante cum tyranno. Quedam nobilis vidua. (Stab und tasche.) lat. 25.

13. De rege et senascalco et amicis ejus. Narratur quod quidam im- perator. (Kaisertochter und seneschal; 3 freunde.) germ. 11.

14. De iniquo judice. Erat quidara imperator. (Schinden.) lat. 29.

15. De honoribus victoris et molestiis ejus. Quidam imperator fuit. (Triumph.) lat. 30.

16. De morte Allexandri. De morte allexandri cum sepultura ejus. (Alexanders begrabnis.) lat. 31.

17. De arbore et uxoribus suspensis. Refert Valerius quod quidam paternus. (Hangebaum.) lat. 33.

18. De regina et duobus filiis. Pipinus regnavit. (Stiefkind und eignes.) lat. IIG.

19. De Dyogene philosopho et Allexandro et vita nostra. Refert Sa- turnus. (Diogenes und Alexander.) germ. 15.

20. De sacrificio. Refert Valerius in tercio libro. (Kohle.) germ. 16.

21. De arbore infecta et de bono ortulano. Sicut ait Polomius. (The- riak.) germ. 17.

22. De ymagine et regno muudi et pomo. Refert Allexander philo- sophus. (Virgils bild.) germ. 18.

23. De auima adulterata et austeritate patris. Erat quidam impera- tor. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

24. Rome patuerunt hyancia iufinita. In medio rome. (Anillus.) (Curtius.) lat. 43.

25. De illo qui vas vitreum ductile obtulit. Tyberius imperator. (Dehnbares glas.) lat. 44.

26. De puella et nuncio. Erat quidam imperator. (Kaisertochter, pal- last.) germ. 22.

27. De quatuor heremitis et virtutibus eorum. Legitur iu vitis pa- trum. Ohne moralis. (Grofste tugend.) app. 1.

28. De regina que tres filios ex adulterio etc. Quidam rex nobilis. (Schiefsen.) lat. 45.

29. De fure et uxore et hospite vigilante. Quidam fur. (Mondstrahl.) lat. 136.

25

30. De milite (iiii semiambulans et semiequitans venit. Quidam miles. (Halb geritten.) lat. 124.

31. De duobus fratribus clerico et laico. Erant duo fratres carnales. Obne nuiralis. (Drei bucbstaben.) germ. 2t).

32. De colloquio petri ad Jbesum. Habetur in quodam libro. (Fiinf narren.) hit. 104.

33. De tribus magis qui domino niuuera obtulerunt. Rex quidam. (Heil. drei konige.) lat. 47.

34. De Zelongo imperatore qui deflorabat virgines. Refert Valerius. (Zaleucus.) lat. 50.

35. De Allexandro magno et poro regi Indorum. Allexander magnus. (Gescbirr stehlen.) app. 2.

3G. De Tyto et Virgilio et statua et Foca fabro. Tytus. (Focas.) lat. 57.

37. De peccatore et confessione. Severarus imperator. (Drei wahr- heiten, frei.) lat. 58.

38. De probacione bonorum et malorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. 81.

39. De yonata qui hal)uit tria jocalia. Darius imperator. (Jonathas.) lat. 120.

40. De nimia presumpcione etc. Jovinianus imperator. (Jovinianus.) lat. 59.

41. De filio forestarii quem imperator occidere voluit. Hambrigal regnavit. (Redde.) lat. 20.

42. De Octaviano qui super omnia uxorem dilexit. Ohne mistice. (Hildegarde; nur der anfang.) app. 53.

43. De duplici melodia et piscatore et sibilatore. Tyberius in civi- tate. (Goldne angel.) lat. 85.

44. De Claudio imperatore cujus filiam duxit Socrates. Claudius regnavit. (Socrates heirathet.) lat. 61.

45. De Florentina que auimam signat. Gayus regnavit. (Florentina.) lat. 62.

46. De campana et serpente et judice. Theodosius in civitate rom. (Riigenglocke.) lat. 105.

47. De leone et leena adulterata cum leopardo. Legitur quod qui- dam rex. (Lowin.) lat. 181.

48. De orto quem aper destruxit et extremo judicio. Troyanus in civ. (Eber ohne herz.) lat. 83.

49. De virgine que fecit camisiam etc. Authonius regnavit. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

26

50. De domina et milite et falcone et rebus temporalibus. Pompeyus. (Falke.) lat. 84.

51. De tribus sociis et uno pane etc. Olym erant tres socii. (Traum- brocl.) lat. 106.

52. De puero nutriendo et lupo et pastore. Lucius regnavit. (Kind anvertraut; wolf.) germ. .'54.

53. De rauliere adulterata et beata virgine. Adrianus regnavit. (Ker- kergespruch.) lat. HG.

54. De quatuor viis et vita hominis. Tulius in civitate rom. regn. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

55. De nigro equo et cane et falcone et cornu. Symachus regnavit. (Schwarz.) lat. 35.

56. De filia regis pro qiia miles pugnavit etc. Severius regnavit. (Waffeu aufhangen.) lat. 66.

57. De milite, dracone, leoue et mari. Anthonius regnavit. (Wiiste.) app. 3.

58. De ancilla que cantum avium intellexit. Adrianus regnavit. (Hahue.) lat. 68.

59. De carpentario et camisia et uxore sua casta. Passus regnavit. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

60. De sagittario et philomena et de sta. trinitate. Sagittarius qui- dam. (Drei weisheiten.) lat. 167.

61. De filia regis que noluit virum ducere etc. Erat quidam rex. (Drei fragen.) lat. 70.

62. De filio qui tres amicos in mundo acquisivit. Quidam rex erat. (Freundesprobe.) lat. 129.

63. De thesauro et trunco et fabro ([ui rapiiit truncum. Erat quidam avarus. (Schatz im baurae.) lat. 109.

64. De aquis et tribus pastellis. (Ende von cap. 63.)

65. De buccinationibus et unica morte. Quidam rex erat. (Todes- trompete.) lat. 143.

66. De illo qui eruit sibi oculos ut centum solidos haberet. Quin- tillus regnavit. (100 groscheu.) lat. 73.

67. De aureo pomo et stulto et fine hominis. Aurelianus regnavit. (Narrenapfel.) lat. 74.

68. De duobus medicis quorum unus alium odio habebat. Quidam rex erat. (Ziegenauge.) lat. 76.

69. De passione cristi. Quedam civitas erat. (Drache durch lowen entfernt.) app. 4.

27

70. De niilite qiii faraulo pedeni amputavit. Miles (luidam erat. (Fufs ab.) lat. 1L>7.

71. De re2;ina que filium regis voluit occidere. Poncianus in civitate rom. (VII sap., rahmen.) germ. 40.

72. Hec forma est quomodo magister puerum salvavit. (Fortsetzung; im text fortlaufend.)

73. De leporario, falcone et serpente. Erat quidam miles. (Ilund, VII sap.) germ. 41.

74. De pastore et apro. Quidam imperator erat. (Eber, VII sap.)

75. De railite et uxore adulterata et fonte. Quidam erat in una civitate. (Ilausschliifsel, VII sap.)

76. De milite cui filius in turri caput amputavit. Quondam erat in civitate. (Thurm Herodots, VII sap.) germ. 42.

77. De cive et uxore adulterata et pica. Civis quidam erat. Ohne moralis. (Elster, VII sap.)

78. De milite et juvene uxore cui traxit sanguinem. Miles quidam erat. Ohne moralis. (Gattin, VII sap.)

70.. De turri et ymaginibus. Octavianus regnavit. (Virgils Thurm, VII sap.) germ. 43.

80. De septem sapientibus quorum capita fuerunt amputata. Quidam iraperator. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

81. De Alba qui tres ictus fecit in porta imperatoris. Fuit quidam imperator. (Abibas, 5.) lat. 17.

82. De paupere qui cecidit in foveam. Quidam pauper fuit. (Dra- chenschwanz.) lat. 114.

83. De unicornu et duabus virginibus. Erat quidara imperator. (Zwei nakte jungfrauen.) lat. 1 15.

84. De Daniele qui vidit statuam. Daniel vidit statuara. (Kopf gol- den etc.) app. 17.

85. De Tyranno qui pnellam rapuit et eam defloravit. Justinus in civitate. (Untreue gegen erretter.) lat. 117.

86. Divisio fratrum ex ancilla et libera. Narratur quod lex fuit. (Erbtheilung.) lat. 90.

87. De intoxicacione imperatoris. Refert sanctus Augustinus. (Ver- giftetes herz.) lat. 23.

88. De civitate obsessa etc. Quidam princeps erat. (Briefe schiefsen.) lat. 152.

89. De regimine corporis et anime. Regina quedam concepit. (Zweier- lei tuch.) lat. 26.

28

90. De quodam viro qui vidit serpentem ligatum. Legitur de quo- dam viro. (Schlange losen.) lat. 174.

91. De yanitore et gibboso. Quidam dominus erat. (Zoll.) lat. 157.

92. De statua et ymagine et medicina. Legitur in scolastica historia. (Heilendes Christusbild.) app. 18.

93. De miseria hujus muudi. Miser homo, vide. (Mensch, was ist er.) lat. 3G.

94. De aquilla et serpente etc. Legitur quod aquilla. (Achat.) lat. 37.

95. De duobus fratribus discordantibus. Legitur in gestis roma- norum. (Feiudliche briider.) lat. 39.

96. De bello Christi contra diabolum. Cosdras imperator. (Codrus.) lat. 41.

97. De ponte et feris. Erat quidam homo. (Brucke.) germ. 53.

98. De septem arboribus et septem mortalibus peccatis. Tulius narrat. (Sieben baume.) lat. 46 a.

99. De tribus iiliis et lapide precioso. Quidam rex. (Glassteine.) app. 14.

100. De precone et nobili femina. Refert Valerius. (Mutter stillen.) app. 19.

101. De quodam qui vidit Ethiopem in silva [ligna] succidentem. Legitur in vitis patrum. (Drei narren.) lat. 165.

102. De passione doraiui. Pompeyus statuit. (In waffen begraben.) lat. 1.34.

103. De Ingrato et Gydone. Deutinus regnavit. (Ingratus und Guido.) lat. 119.

104. De mercatore qui tres sapiencias vendidit. (Anfang fehlt.) (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

105. De basilica et sarcofago etc. Adrianus regnavit. (Sarkophag, weiter als cap. 8, moralis. nur verweisung dahin.)

106. De milite et uxore adulterata etc. Theolonius rome regnavit. (Wachsbild.) lat. 102.

107. De sancto Eustachio qui ante baptismum vocabatur Placidus. Erat quidam miles. (Placidus.) lat. 110.

108. De filia regis et quinque militibus et cane. Valerius regnavit. (Stricke.) app. 16.

29

VI. Cod. Marburg. D, 20, fol. Bl. l-58i. XV. jh. 92cap.

Besteht aus zwei vou verschiedenen hiinden geschriebenen theilen, da cap. 24 uud 25 als cap. 7(1 und 80 in der zweiten von blatt Sbb sp. 2 beginnenden halfte uoch einmal erscheinen, unzweifelhaft auch aus zwei verschiedenen redactionen. Ueberscliriften fehlen, nur bis- weilen sind einzelne von fremder hand unter den text gesetzt. Die ziihlung der capitel ist nicht genau, da die zahl 44 iibersprungen und cap. 84 ohne bezeichuuug geblieben ist. Am ende des codex folgen noch elf aus den VII sap. in die G. R. iibergegangene erzahlungen, oder vielmehr uur die anfangsworte derselben, aber mit vollstandiger moralisation, fast geuau wie im Cod. Berol. germ. 50 fol.

1. Gayus rex regnavit dives et prudens valde. (Florentina.) lat. G2.

2. Theodosius regnavit prudens valde. (Rugenglocke.) lat. 105.

3. Velpasianus reguavit qui filiam pulcherrimam habuit. (Aglaes.) (Ariadne.) lat. 03.

4. Erat quidam rex qui ad terrara sanctam perrexit. (Lowe zur hochzeit.) app. 20.

5. Quidam miles erat (jui super omuia dilexit venare. (LOwendorn.) lat. 104.

G. Domicianus regnavit prudens valde. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

7. Trajanus regnavit qui nimio modo dilexit vineas. (Eber ohne herz.) lat. 83.

8. Quidam rex regnavit qui tres virtutes habuit. (Hemd, drei zoll.) lat. G4.

9. Pompeyus regnavit in cujus imperio erat quedam nimis pulchra. (Falke.) lat. 84.

10. Tytus regnavit in cujus Imperio erat quidam miles. (Wachsbild.) lat. 102.

11. Legitur de quodam rege qui filiam pulcherrimam habebat. (Fleisch- pfand.) germ. G8.

12. Erat quidam imperator in cujus imperio erant duo latrones. (Biirgschaft.) lat. 108.

13. Martius regnavit prudens valde. (Gregorius.) lat. 81.

14. Erat quedam ymago in civitate romana. (Percute hic.) lat. 107.

15. Olim erant tres socii qui ad terram sauctam pergebant. (Traum- brod.) lat. lOG.

30

IG. Rex quidam de una civitate ad aliam transitum fecit. (Kreuz mit inschriften.) lat. G5.

17. Symachus regnavit qui miro raodo avarus erat. (Schwarz.) germ. 35.

18. Quidam rex regnavit qui filiam pulcherrimam habuit. (Waffen aufhaugen.) lat. GG.

19. Maximianus regnavit prudens valde. (Weise folgt dem narren.) lat. G7.

20. Alexander regnavit qui unicum filium sc. Celestium nomine ha- bebat. Mit drei reductionen. (Pferd mit zwei schafen.) lat. 163.

21. Cesar regnavit in cujus imperio erat quidam miles. (Krote und schlange.) lat. 99.

22. Jordianus regnavit in cujus regno erat quidam miles. (Hahne.) lat. G8.

23. Erant duo milites quorum uuus manens in Egipto et alter in Baldach. (Egypten und Baldach.) lat. 171.

24. Diodesianus regnavit qui statuit pro lege. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

25. Refert Valerius quod quidam imperator statuit. (Zaleucus.) lat. 50. 2G. Gallus regnavit prudens valde qui quoddam palacium. (Keusch-

heitshemd.) lat. G9.

27. De quodam narratur qui vocatur Gauterus. (Freude ohne ende.) lat. 101.

28. Erat quidam rex qui quendam pauperum. (Freundliche wwte.) lat. 130.

29. Quidam rex erat qui pulchram filiam habebat. (Drei fragen.) lat. 70.

30. Quidam rex erat in Anglia in cujus reguo erant duo milites. (Gydo uud Thyrus.) lat. 172.

31. Quidam rex erat qui tantum uuicum filium habebat. (Freundes- probe.) lat. 129.

32. Quidam rex nobilis erat qui in regno suo duos milites habuit. (Aus neid aussatzig.) lat. 151.

33. Maximianus regnavit in cujus regno erant duo milites. (Todten- siegel.) lat. 128.

34. Olim erat quidam rex qui in regno suo habebat duos milites. (Nachtigal.) lat. 121.

35. Legitur in naturis rerum quod rex Allexander. (Fisch umkehren.) germ. 62.

36. Rex quidam erat qui magnum convivium fecerat. (Lahmer und blinder.) lat. 71.

31

37. Quidani fuber erat dives valde qui juxta mare manebat. (Schatz im baume.) lat. 109.

38. Quidam rex erat qui statuit pro lege. (Todestrompete.) lat. 14.^.

39. Dicitur de quodam rege qui tantum unicum filium habebat. (Wein- fafser.) lat. 72.

40. Lex aliquando erat in civitate romana. (100 groschen.) lat. 73.

41. Erat (juidam rex qui tantum unicum filium habebat. (Narren- apfel.) lat. 74.

42. Rex quidam erat qui duos leporarios habebat. (Hunde und wolf ) lat. 133.

43. Olim quidam rex erat qui tres filias pulcherrimas habebat. (Drei wittwen.) lat. 75.

44. Civitas quedam erat in qua erant quatuor phisici. (Vier arzte.) lat. 132.

45. Accidit iu quadam civitate quod duo medici. (Ziegenauge.) lat. 76. 40. Accidit semel quod rex quidam ad nundinas perrexit. (Sarcinae.)

lat. 173.

47. Rex quidam fecit per totum regnum proclaraare. (Den arraen die herrschaft.) lat. 131.

48. Rex quidara erat (pii duas filias habebat. (Schon und hafslich.) lat. 77.

49. Miles quidam erat qui unicum filium habebat. (Sohn zerfleischt sich.) app. 21.

50. Rex quidam pulchrara filiara habebat. (Treue wittwe.) lat. 78.

51. Quedam mulier erat nomine pulchra valde. (Medusa.) app. 22.

52. Filius quippe Jherusalem desponsavit sibi. (Hochzeit, ins ge- fangnis.) app. 23.

53. Erat quidara rex pius et potens qui habebat uxorem. (Keusche und unkeusche augen.) app. 24.

54. Porotheus imperator rome regnavit. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

55. Gregorius imperator regnavit qui statuit pro lege. (Dr6i wahr- heiten, frei.) lat. 58.

56. Tytus in civitate romana regnavit qui statuit. (Focas.) lat. 57.

57. Gorgonius regnavit in civitate romana. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

58. Demas regnavit dives valde qui torneamenta. (Turnier.) lat. 113.

59. Oliminis in civitate babilonie regnavit. (Der faulste.) lat. 91. Allexander regnavit qui doraiuatum tocius mundi obtiuuit. (Ba- silisk.) lat. 139.

60

32

61. Quidam miles fuit qui habebat castrum. (Storchin.) lat. 82.

62. De quodam priucipe sic narratur. (Wein vergiftet.) lat. 88.

63. Rex quitlam erat qui habuit tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

64. Narrat Eusebius in cronicis de ([uodam imperatore. (Coriolan.) lat. 137.

65. Quedam nobilis vidua paciebatur multas injurias. (Stab und tasche.) lat. 25.

66. Narratur quod quidara imperator nobilis. (Kaisertochter und sene- schal; drei freunde.) germ. 11.

67. Erat quidam imperator qui statuit pro lege. (Schinden.) lat. 29.

68. Erat quidara iraperator qui statuit pro lege. (Triumph.) lat. 30.

69. De morte Allexandri regis dicitur. (Alexanders begrilbnis.) lat. 31.

70. Refert Valerius quod quidam senex flens dixit. (Hangebaum. ) lat. 33.

71. Pypinus in civitate romana regnavit. (Stiefkind und eignes. ) lat. 116.

72. Refert Saturnus quod Dyogines ita paupertatem. (Diogenes und Alexander.) germ. 15.

73. Refert Valerius in tercio libro. (Kohle.) germ. 16.

74. Dicit enim Polinius quod est quedam arbor iu yndia. (Theriak.) germ. 17.

75. Refert Valerius philosophus in naturis rerum. (Virgils bild, apfel.) germ. 18.

76. Quidam imperator erat qui statuit pro lege. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

77. In medio rome quodam loco aperta est terra. (Curtius.) lat. 43.

78. Erat quidara imperator qui habuit filiam pulchram. (Kaiser- tochter, palast.) germ. 22.

79. Quidam nobilis rex dives atque sapiens. (Schiefsen.) lat. 45.

80. Legitur in vitis patrum quod IV heremitae. Ohne moralis. (Grofste tugend.) app. 1.

81. Quidam fur ad domum cujusdam divitis. (Mondstrahl.) lat. 136.

82. Quidam miles quendam regem a quo feodatus fuit. (Halb ge- ritten.) lat. 124.

83. Erant duo fratres carnales unus clericus. Ohne moralis. (Drei buchstaben.) germ. 26.

84. Rex Dariorum qui magos qui cristo munera obtulerunt. (Heil. drei konige.) lat. 117.

85. Refert Valerius quod Silangus imperator statuit. (Zaleucus.) lat. 50.

:}:3

^(5. AUexaiuler magnus Pori liulorum. (Gescliirr stelilen.) app. 2. >7. Ezechias regnavit qui tres filios habuit. (Baumerbe.) germ. 81. ^>!. :\rarius in civitate romaua regnavit. (Jonathas, wunschdinge.) lat. 120.-

8y. Paviniauus imperator reguavit. (Joviuiauus.) lat. b\K

90. Hambribal Imperator regnavit uuiltis auuis. (Redde.) lat. 20.

\n. Eluudius Imperator reguavit qui habuit unicam filiam. (Socrates

heirathet.) lat. Gl. 92. Virgo quedam formosa et dives. (Bei deren gebete Maria rait

engeln herabsteigt.)

VII. Cod. Guelferbyt. Angnst. 41, 1, (|uart.

Bl. 1-636; bl.G4 register. XV. jh. 93 cap.

Euthalt uur geschichten aus V oder dessen vorlage; fiir gemein- schaftliche abstammung spricht auch die aus VII, 72 genommene iiber- schrift 'Hec forma est etc' bei cap. 07, wahreud das register deu rich- tigeu titel hat 'De leporario etc' und dem texte die margiualbemerkuug beigefugt ist: 'Coudepeudct autecedenti capitulo.'

1. De milite qui ad peregriuaudum profectus est. Dorotheus im- perator statuit. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De Gorgonio qui uxorem pulchram acceperat. Gorgonius in civi- tate. (Vater heileu, mutter uicht.) lat. 112.

3. De toruiameuto et hastiludio. Adouyas regnavit. (Turuier.) lat. 113.

4. De rege qui filio pigriori reguum dedit. Polymius. (Der faulste.) lat. 91.

5. De basilisco et speculo. Allexander regnavit. (Basilisk.) lat. 139.

6. De cicouia adulterata. Quidam miles fuit. (StOrchin.) lat. 82.

7. De sarcofago iuveuto. Legitur de quodam imperatore Romano- rum. (Sarkophag.) lat. IG.

8. De principe qui inimicos intoxicavit. De quodam priucipe. (Wein vergifteu.) lat. 88.

9. De consuetudiue et vita nostra. Rex quidam erat. (Drei ringe.) lat. 89.

10. De obtenta misericordia per beatam virginem. Narrat Eusebius. (Coriolau.j lat. 137.

11. De peregriuo puguante cum tyranno. Quedam nobilis vidua. (Stab uud tasche.) lat. 25.

12. De rege et seuescalco et amicis ejus. Quidam nobilis imperator. (Kaisertochter, seueschal u. 3 freuude.) germ. 11.

Ocaterley, Gcsta Romanorum. 3

34

13. De iniqiio judice. Erat quidam imperator. (Schinden.) lat. 29.

14. De honoribus victoris et molestiis. Erat quidara imperator. (Triumph.) lat. 30.

15. De morte Allexandri. De morte Allexandri cum sepultura ejus lieret. (Alexanders begrabnis.) lat. 31.

16. De arbore et uxoribus suspensis. Refert Valerius quod quidam flens. (Haugebaum.) lat. 33.

17. De regina et duobus filiis. Pypinus regnavit. (Stiefkind und leibliches.) lat. 116.

18. De Dyogene philosopho et Allexaudro et vita nostra. Refert Sa- turnus. (Diogeues und Alexander.) germ. lo.

19. De sacriticio. Refert Valerius in tertio libro. (Kohle.) lat. 16.

20. De arbore infecta et beata virgine. Sicut ait Polyraius. (The- riak.) gerra. 17.

21. De ymagine et reguo mundi et pomo. Refert Allexander philo- sophus. (Virgils bild, apfel.) germ. 18.

22. De anima adulterata et austeritate patris et iilii. Erat quidam imperator. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

23. Rome patuerunt hyancia infinita. In raedio rorae. (Curtius.) lat. 43.

24. De puella et pedissequa. Quidara iraperator habuit. (Kaiser- tochter, pallast.) gerra. 22.

25. De quatuor hereraitis et virtutibus eorura. Legitur in vitis pa- trura. Ohne raoralis. (Grofste tugend.) app. 1.

26. De regina que tres filios ex adulterio etc. Rex quidam nobilis. (Schiefsen.) lat. 45.

27. De fure et uxore et hospite vigilante. Quidam fur. (Mondstrahl.) lat. 136.

28. De milite qui semiambulans et seraiequitans veuit ad regem. Qui- dara railes. (Halb geritten.) lat. 124.

29. De duobus fratribus clerico et laico. Erant duo fratres. (Drei buchstabeu.) gerra. 26.

30. De tribus raagis qui domiuo munera obtulerunt. Rex quidam Dariorum. (Heil. drei konige.) lat. 47.

31. De Zelongo iraperatore et tilio qui deflorabat virgines. Refert Valerius. (Zaleucus.) lat. 50.

32. De AUexandro magno et poro rege Indorum. Allexander magnus. (Geschirr stehlen.) app. 2.

33. De tyto et virgilio et statua et foca fabro. Tytus in civitate rom. (Focas.) lat. 57.

35

34. De [)eccature et confessione. Genogarus imperator. (Drei walir- heiten, frei.) lat. 58.

35. De probatione bonorum et malorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. Sl.

3(3. De Jonatha qui habuit tria clenodia. Darius imperator. (Jona- thas.) lat. 1 •_>(».

37. De nimia presumptione etc. Jovinianus imperator. (Jovinianus.) lat. 5').

38. De filio forestarii quem imperator voluit occidere. Hambribal regn. (Redde.) lat. 20.

39. De dulci melodia et piscatore et sibillatore. Tyberius in civi- tate. (Goldne angel.) lat. 85.

40. De Claudio imperatore cujus filiam duxit Socrates. Claudius imperator. (Socrates heirathet.) lat. Gl.

41. De Floreutina que animani significat. Gayus imperator regnavit. (Florentina.) lat. 62.

42. De campana et serpente et judicio. Theodosius in civitate. (Riigenglocke.) lat. 105.

43. De leone et leena adulterata cum leopardo. Rex quidam habuit. (Lowin.) lat. 181.

44. De orto quem aper destruxit et extremo judicio. Traynus in civitate. (Eber ohne herz.) lat. 83.

45. De virgine que fecit camisiam etc. Anthonius regnavit. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

46. De domina et milite et falcone et rebus temporalibus. Pompeyus in civitate. (Falke.) lat. 84.

47. De tribus sociis et uno pane et tribus generibus hominum. Olym erant. (Traumbrod.) lat. 106.

48. De puero nutriendo et lupo et pastore. Lucius regnavit. (Kind anvertraut, wolf.) germ. 34.

49. De muliere adulterata et virgine beata. Adrianus regnavit. (Ker- kergesprjich.) lat. 86.

50. De quatuor viis et vita hominis. Gelius in civitate romana. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

51. De nigro equo et cane et falcone et cornu. Simachus regnavit. (Schwarz.) germ. 35.

52. De filia regis pro qua miles pugnavit etc. Severus regnavit. (Waffen aufhangen.) lat. 66.

53. De milite, dracone, leone et mari. Anthonius regnavit. (Wuste.) app. 3.

3*

3G

54. De aucilla que rantuni avium iutellexit. Adrianus regnavit. (Hiihue.) lat. 68.

55. De carpeutario et camisia et uxore sua casta. Gallus regnavit. (Keuschheitshenul.) lat. (V.l

56. De sagittario et philoniena et de sancta trinitate. Sagittarius quidam. (Drei weisheiten.) lat. 167.

57. De tilia regis que noluit virum ducere. Erat quidam rex. (Drei frageu.) lat. 70.

58. De filio qui tres amicos in mundo acquisivit. Quidam rex erat. (Freundesprobe.) lat. 12'J.

59. De thesauro et trunco et fabro etc. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

60. De Buccinatoribus et unica morte. Quidam rex erat. (Todes- trompete.) lat. 143.

61. De illo qui eruit oculos ut ceutum solidos haberet a rege. Quin- tillus. (100 groscheu.) lat. 73.

62. De aureo pomo et stulto et fine hominis. Aurelianus regnavit. (Narrenapfel.) lat. 74.

63. De duobus medicis quorum uuus alteri invidebat. Quidam rex erat. (Ziegenauge.) lat. 76.

64. De passione domini. Quedam civitas erat juxta mare. (Drache durch lowen entfernt.) app. 4.

65. De railite qui famulo pedem amputavit. Miles quidam erat. (Fufs ab.) lat. 127.

66. De regina que filium regis voluit occidere. Poncianus in civitate. (VII sap., rahmen.) germ. 40.

67. Hec forma est quomodo magister puerum salvavit. Richtiger nach dem register: De leporario, falcone et serpente. Erat quidam miles. (Hund, VII sap.) germ. 41.

68. De pastore et apro. Quidam imperator erat. (Eber, VII sap.)

69. De milite et uxore adulterata. Quondam erat in uua civitate. (Hausschliifsel, VII sap.)

70. De milite cui filius in turri caput precidit. Quidam miles. (Thurm Herodots.) germ. 42.

71. De cive et uxore adulterata et pica. Civis quidam erat. Ohne moralis. (Elster, VII sap.)

72. De milite et uxore cui traxit sanguinem. Miles quidam senex. Ohne moralis. (Gattin, VII sap.)

73. De turri et ymaginibus. Octovianus regnavit. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

37

71. De septem sapientibus qnoruni caitita fuerunt aniputata. Quidani

iniporator. (VII sap., VII sap.) germ. 48. 75. De Abyba (|ui tres iotus fecit etc. Quidam iinperator fuit. (Abi-

bas, ;").) lat. 17. 7G. De pau|)ere (|ui cecidit in foveam. Quidam pauper fuit. (Dra-

chenschwan/.) lat. 114. 77. De unicoruu et duabus virginibus. Erat ijuidam imperator. (Zwei

nakte jungfrauen.) lat. 115. 7S. De tyranno qui puellam rapuit et eam defloravit. Justinus iu

civit. (Untreue gegen retter.) lat. 117. 70. Divisio fratrum ex libera et ancilla. Narratur quod lex fuit.

(Erbtheilung.) lat. 0(>.

80. De regimine corporis et anime. Regina quaedam concepit. (Zweier- lei tuch.) lat. 2(3.

81. De quodam viro qui vidit serpentem ligatum. Legitur de quo- dam viro. (Schlange lijsen.) lat, 174.

82. De janitore et Gybboso. Quidara dominus erat. (Zoll.) lat. 157.

83. De duobus fratribus discordantibus. Legitur iu gestis romano- rum. (Feiudliclie briider.) lat. 39.

84. De bello Christi contra dyabolum. Cosdras imperator. (Codrus.) lat. 41.

85. De tribus filiis et lapide precioso. Quidam rex habuit tres filios. (Glassteine.) app. 14.

86. De praecone et nobili femina. Refert Valerius. (Mutter stillen.) app. 10.

87. De quodam f[ui vidit ethyopem in silva etc. Legitur in vitis pa- trum. (Drei narren.) lat. 1G5.

88. De passione domini. Pompejus statuit. (lu vvaften begraben.) lat. 134.

89. De Ingrato et Gydone. Leuncius regnavit. (Ingratus und Guido.) lat. 119.

90. De mercatore qui tres sapiencias vendidit. Domicianus regnavit. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

91. De milite et uxore adulterata etc. Pelenius rome regnavit. (Wachsbild.) lat. 102.

92. De sancto Eustachio ([ui ante baptismum vocabatur placidus. Erat quidam miles. (Placidus.) lat. 110.

93. De filia regis et quinque militibus et caue. Valerius regnavit. (Stricke.j app. 16.

38

YIII. Cod. Gnelferbyt. 495, 4, theol., fol.

BI. 1 28, angeb. an Bern. de Biistis, Rosarium, p. 1. Hagenaw 1500. XV. jh. 78 cap.

Stimmt bis auf eine fehlende nummer (34) mit III, \vo diese auf- hort (von cap. 49 ab), horen auch die iiberschriften auf. Durchschnitt- lich kiirzer, die moralisation oft nur ein satz.

1. [Ohne iiberschrift.] Pampeyus rex dives valde et potens. (Ent- fiihrt und beschenkt.) lat, 1.

2. De raptu duarum mulierum per quas justicia et raisericordia de- signatur. Cesar statuit pro lege. (Zwei frauen entfiihrt.) lat. 4.

3. De juvene incarcerato et per virginem liberato etc. Rex quidam potens. (Raubertocliter.) lat. ").

4. De tribus virginibus per quas tria genera etc. Rex quidam leo dictus. (Statuen bestehlen.) lat. 8.

5. De honore pareutum. Dorotheus rex statuit. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

6. De matre que ignorauter alienum puerum dilexit etc. Pipinus rex de uxore. (Stiefkind und eignes.) lat. 116.

7. De utilitatibus picture schulpture et scripture. Rex quidam po- tens. (Alexander, vier frauenbilder.) app. 7.

8. De luxuria et quatuor ejus nocuraentis. Sardanapulus rex gre- corum. (Luxuria.) app. 8.

9. De pigritia et ejus speciebus. Regnavit rex quidam polleonius dictus. (Der faulste.) repet. (35. lat. 91.

10. De confidencia qualiter sohi salvat. Gorgonius rex de uxore sua. (Vater heilen, rautter nicht.) lat. 112.

11. De libertate. Imperator quidam volens construere basilicam. (Sarkophag.) lat. 1(5.

12. De alba vacca cornuta etc. Legitur in fabulis. (Argus.) lat. 111.

13. Veritas tacetur ut favor habeatur. Egyptii volentes ydola sua. (Isis und Serapis.) lat. 22.

14. De serpente ligata etc. Iraperator quidara dum equitaret. (Schlange losen.) lat. 174.

15. De judicibus ut juste judicent. Cambices imperator statuit. (Schin- den, mit sohn.) lat. 29.

16. De sepultura regis allexandri. In morte et sepultura allexandri. (Alexanders begrabnis.) lat. 31.

17. De dyogene phylosopho. Diogenes cum orania studii amore re- liquisset. (Diogenes und Alexander.) germ. 15.

39

18. De tloctiina aristotilis ad allexaiuirum repjeni. Inter cetera miilta.

(Aristoteles lehron.) lat. ."54. 1".>. Ilonores mutant niores. Tiherius ante inij)eriuni. (Tiberius

Liiierius.) app. W

20. De quatuor tiliis etc, Hex quidam tyberius dintus. (Schiefsen.) lat. 4;-).

21. De fure (loprelieuso per quom etc. Fur quidam nocte venit. (Mondstrahl.) lat. 130.

22. De milite IV pro reconsiliacione portante. Miles quidam erat. (Ilall) goritten.) lat. 124.

23. De muliere secretum revelante. Laicus quidam probus. (IV ra- ben.) lat. 125.

24. De fabro justo et ejus denariis. Virgilius ad instantiam Titi. (Focas.) lat. 57.

25. Consilium sive secretum non est revelandum. Macrobius refert. (Papierus.) (Papirius.) lat, 120.

2G. De gratitudine ([ualiter remunerat etc. Ilenricus imperator. (In- gratus und Guido.) lat. 119.

27. De epykeia t[uae est interpretativa legum. Seneca narrat. (In waffen begraben.) lat. 134.

28. Septem simus boni et sufficiat. Imperator quidam potens. (Sie- ben jahre treu.) germ. 59.

29. De fidelitate servanda etiam inter ignotos. Erant duo inter se. (Burgschaft.) lat. 108.

30. De duobus amicis quorum uuus erat sapiens alter vero stultus. Erant duo milites. (Weiser folgt dem narren.) lat. G7.

31. De quinque glatliis liominem terrentibus etc. Quidam rex statuit pro lege. (Todestrompete.) lat. 143.

32. De duobus canis contrariis. Quidam habebat tluos leprarios. (Feindliche hunde einig.) lat. 133.

33. De largo rege. Rex quidam fecit regnum proclaraare. (Den ar- men die herrschaft.) lat. 131.

34. De ymagine penitentie. Ymago penitentie secundum remigium. (Penitentia.) app. 11.

35. De humilitate et ejus speciebus. Refert titus livius. (Goldner tisch.) app. 12.

3G. Aliud conveniens. Idem tytuslivius deam fortunae sic depictam.

(Fortuna.) app. 13. 37. De tribus honoribus et tribus vituperiis etc. Consuetudo erat.

(Triumph.) lat. 30.

40

38. De tribus fatiiis in vitas patruin. Legitiir iu vitas patrum. (Drei narren.) lat. 165.

39. De justitia et recto judice. Imperator quidam et creditur theo- dosius. (Riigenglocke.) lat. 105.

40. De justitia malos paciendo [puniendo]. Cum quidam dives et bonus. (Todtensiegel.) lat. 128.

41. De praedicationibus tribus etc. Maritus quidam perrexit. (Cantus angelicus.) (Hahne.) lat. 08.

42. Deus parcit peccatoribus penam orantibus. Mos erat romanis. (Kerze.) lat. 98.

43. Qualiter superbus deprimitur a deo etc. Jovinianus imperator. (Jovinianus.) lat. 59.

44. De penitentia salvans peccatorem. Rex quidam statuit. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

45. De epykeya et voluntarie seco. Rex [Lex] erat aliquando. (100 groschen.) lat. 73.

46. De occultis dei judiciis. Heremita quidam vidit. (Engel und eremit.) lat. 80.

47. De anima quam deus maxime diligit etc. Troyauus miro modo. (Eber ohue herz.) lat. 83.

48. De tribus inimicis humani generis. Quidam de regno ambulans. (Briicke.) germ. 53. Von hier ab ohne iiberschriften.

49. Fuit quidam miles qui fecit proclamare hastiludia. (Riistung mit inschriften.) app. 25.

50. Refert romulus in annalibus judeorum quod erat quidam tyran- nus. (Aus liebe die freiheit.) app. 26.

51. Legitur in historia romanorum quod quidam magnus princeps. (Vater sendet vier briefe dem jiingeren sohne.) app. 27.

52. Consuetudo erat iu quadara insula quod singulis annis regem faciebant. (Jahreskonig.) cf. lat. 74. app. 28.

53. Refert romulus in annalibus judeorum quod quedam domina. (Reuige gattin sendet 3 ringe und brief.) app. 29.

54. Legitur quod quidam juxta romam volens domum. (Tafeln mit inschriften ausgegraben.) app. 30.

55. Secundum remigium in annalibus judeorum legitur. (Dame von vier konigen geliebt.) app. 31.

56. Dicitur quod inter philomenam et buphonem sit odium. (Nach- tigal schiitzt sich vor krote.) app. 32.

57. Legitur de quodam judeo quod cecidit in cloacam die sabbati. (Jude im abort.) app. 33.

41

5S. Puella qiiedara paiijier leprosa erat que curari nou poterat. (In

konigsblut baden.) app. 34. 50, Fuit quidam Udniine pyramus qui dilexit unam nobilem puellam.

(Pvramus und Thisbe.) app. 35. GO. Civitas quedam parva erat et pauci in ea homines. (Armer be-

freit belagerte stadt.) app. 36.

01. Legitur de sysare illo viro qui cum procederet contra populum dei. (Von frau mit nagel und liammer getodtet.) app. 37.

02. Fuit quidam rex qui habuit unum bonum agrum. (Acker ver- schenkt.) app. 3.*^.

63. Erat quidam rex cui infirmitas talis erat. ("Wein verboteu, freund und feind.) app. 39.

64. Erat quidam rex qui habebat uiiicam filiam. (Kaisertochter, pal- last.) germ. 22.

65. Fuit quidam rex qui habuit tres filios. (Der faulste.) lat. 01.

66. Beatus Bernardus vidit quendam stantem super unum puteum. (Funken aus brunnen.) cf. 5 narren, lat. 164.

67. . Quidam pauner venit ad maguura festum. (Gefafse stehlen, ab-

weichend.) app. 40. 68. Plinius narrat quod in india est quedam arbor. (Schlange acu-

sus.) (Theriak.) gerra. 17. 60. Ovidius raagnus narrat quod erat quedam virgo valde pulchra.

(Atalanta, abweichend von Spielball.) cf. lat. 60.

70. Fuit quidam juvenis railes et potens. Ohne moralis. (Welt vorn schon, hinten verwesend.) app. G.

71. Dixit ovidius quod tres fuerunt syrene. (Syrenen.) app. 41.

72. Quidam habuit tres araicos. (Drei freunde, abweichend.) cf. lat. 120. app. 42.

73. Sirailes sunt ydolorum cultores et in hujus mundi statura etc. (Drei weisheiten.) lat. 167.

74. Quidam rex potens habebat quat.filias. (Misericordia— pax.) lat.55.

75. Legitur in fiagitiis deorura quod erat quedara raulier. (Nostistes.) (Gottergaben verschraiiht.) app. 43.

76. Recitat troyanus sic dicta depinxit deam amoris. (Araor.) app. 44.

77. Homo quidara erat piirus raelancolicus. (Todtenmahlzeit.) app. 45.

78. Puella quedara valde pulchra V fratres habebat. (Edelstein ver- langt.) app. 46.

Dann folgt noch eine reihe von ahnlichen geschichten, darunter mehrere den Gesta Romanorum entnoraraene, von denen sich ein/elne auch an anderen stellen des codex finden.

42

IX. Cod. Onelferbyt. Augiist. 76, 27, fol.

Bl. 17Ga 220 />. XV. jh. 93 cap.

Incipit romanorum hystoria mistice designata. Explicit: Et sic est finis. Stimmt bis cap. 85 in der reihenfolge der stiicke vollstan- dig mit VII; cap. 8;") fehlt dort, dagegen fehlt hier cap. 91 von VII (Schiefsen), so dafs die zahl der nummern dieselbe bleibt und nur von cap. 85 bis 01 eine differenz in der ziihlung vorkommt. Die iiber- schriften sind meistens umgeschrieben, auch die namen haufig ab- weichend.

1. De milite qui ad peregrinandum profectus est. Dorotheus im- perator statuit. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De gorgonio et uxore sua et filio. Gorgonius regnavit in civi- tate rom. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

3. De tornamento et hastiludio. Adonyas regnavit dives valde. (Turnier.) lat. 113.

4. De rege qui regnum suum filio suo pigriori disposuit. Polimius in civitate babilonie. (Der faulste.) lat. 91.

5. De basilisco et speculo. Allexander regnavit qui dominium. (Ba- silisk.) lat. 139.

6. De ciconia adultera. Quidam miles fuit qui habuit castrum forte. (Storchin.) lat. 82.

7. De sarchofago invento, Adrianus regnavit dives valde. (Sarko- phag.) lat. IG.

8. De principe qui non potuit resistere suis inimicis. De quodam principe. (Wein vergiftet.) lat. 88.

9. De consuetudine. Rex quidam habuit tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

10. De obtenta misericordia. Narrat Eusebius in cronicis. (Coriolan.) lat. 137.

11. De peregrino et pugnante. Quedam nobilis vidua paciebatur. (Stab und tasche.) lat. 25.

12. De rege, seneschalco et filia regis. Narratur quod quidam im- perator. (Kaisertochter und seneschal.) germ. 11.

13. De iniquo judice. Erat quidam imperator qui statuit. (Schin- den.) lat. 29.

14. De honoribus victoris et molestiis. Quidam imperator statuit. (Triumph.) lat. 30.

15. De morte Allexandri. De morte allexandri cum sepultura ejus fieret. (Alexanders begrabnis.) lat. 31.

43

It). De arbore et tril)iis uxoribus. Refert Valorianus (|uo(l (luidani

seiiex. (Ilaniiebauni.) lat. 33. 17. De regina et duobus liliis. Tympus regnavit in civitate romana.

(Stiefkind und leiblit^lies.) lat. IK;. li->. De vita nostra. Kefert saturnus quod dyogenes in tanta pauper-

tate. (Diogenes und Alexander.) germ. 15. r.t. De sacriticiis. Hefert Valerius in tercio libro. (Kohle.)

germ. 1»'».

20. De arbore in India circa montem Synni. Sicut ait polimius. (Theriak.) germ. 17.

21. De virgilio civi civitatis romae. Kefert allexander philosophus. (Virgils bild.) germ. 18.

22. De anima adultera et de auctoritate patris et filii. Erat quidam imperator. (Sohn tOdtet mutter nicht.) lat. 100.

23. De hyanciis quae apparuerunt. lu medio rome in quodam loco. (Curtius.) lat. 43.

24. De puella et pedissequa. Erat quidam imperator qui unum. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

25. De quatuor heremitis. Legitur in vitis patrum. (Grofste tugend.) app. 1.

20. De regina que tres filios ex adulterio peperit. Quidam rex sa- piens. (Schiefsen.) lat. 45.

27. De fure et uxore et hospite vigilante. Quidam fur ad donium. (Mondstrahl.) lat. 13G.

28. De milite qui semi equitans et semi ambulans pervenit etc. Quidam miles. (Halb geritten.) lat. 124.

29. De duobus fratribus clerieo et layco. Erant duo fratres carnales. (Drei buchstaben.) germ. 20.

30. De tribus magis qui doraino munera obtulerunt. Rex dariorum. (Heil. drei konige.) lat. 47.

31. De Zelongo imperatore et filio suo etc. Refert Valerius. (Zaleu- cus.) lat. .50.

32. De Allexandro raagno et poro rege indorum. Allexander magnus. (Geschirr stehlen.) app. 2.

33. De tyto et virgilio et statua et fabro. Tytus regnavit in civitate. (Focas.) lat. 57.

34. De peccatore et confessore. Degonegarus imperator regnavit. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

35. De probatione malorum et bonorum. Ezeciiias regnavit. (Baum- erbe.) germ. 81.

44

30. De Joiiatha qiii habiiit jocalia. Darius in civitate regnavit ro- mana. (Jonathas.) lat. 120.

37. De nimia presumptione Joviniani etc. Jovinianus imperator. (Joviuianus.) lat. 59.

38. De filio quem imperator occidere voluit. Hymbrial multis annis. (Redde.) lat. 20.

30. De dulci melodya et piscatore et sibilatore. Tyberius regnavit. (Goldene angel.) hit. 80.

40. De claudio imperatore cujus filiam duxit socrates. Claudius regna- vit. (Socrates heirathet.) lat. Gl.

41. De florentina que animam significat. Darius regnavit in civ. (Florentina.) lat. ()2.

42. De campana, serpente et judicio. Theodosius in civitate. (Rugen- glocke.) lat. 105.

43. De adulterio leene cum leopardo. Quidam rex habuit leonera. (Lowiu.) lat. 181.

44. De orto quem aper destruxit. Trajanus in civitate romana. (Eber ohne herz.) lat. 83.

45. De virgine que fecit caraisiam habens etc. Antonius regnavit. (Hemd, drei zoll.) lat. G4.

46. De domina et milite et rebus temporalibus et falcone. Pompeyus in civ. (Falke.) lat. 84.

47. De tribus sociis et uno pane etc. Olim eraut tres socii. (Traum- brod.) lat. 106.

48. (Ohne iiberschrift.) Lucius reguavit qui statuit pro lege. (Kind auvertraut, wolf.) germ. 34.

49. De muliere impregnata et virgiue beata. Adrianus in civitate. (Kerkergesprach.) lat. 86.

50. De quatuor viis et vita hominis. Delius regnavit in civitate. (Kreuz mit iuschrifteu.) lat. 65.

51. De uigro caue falcoue et equo et cornu. Symachus regnavit. (Schwarz.) germ. 35.

52. De lilia regis pro qua miles pugnavit. Nereyus regnavit. (Waifen aufhiiugeu.) lat. 66.

53. De milite leoue et dracone et mari. Authonius regnavit. (AViiste.) app. 3.

54. De ancilla que cautum avium iutellexit. Adrianus regnavit po- teus valde. (Hahue.) lat. 68.

55. De carpeutario et camisia et uxore sua casta etc. Gallus regna- vit. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

45

50. De sagittaiio et pliilomena et de sancta trinitute. Sagittarius quidam. (Drei weisheiten lehren.) lat. 1(57.

57. De tilia regis que noluit virum ducere nisi tria j)erpetraret. Erat quidani rex. (Drei fragen.) lat. 70.

58. De filio qui a [)atre suo liceuciam peciit etc. Erat quidam rex. (Freundesprobe.) hit. 129.

59. De avaro thesauro et fabro. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

60. De rege qui fecit magnum convivium et fratrum etc. Quidam rex. (Todestrompete.) lat. 143.

61. De rege qui statuit (juod quilibet deus etc. Quincillus regnavit. (100 groschen.) lat. 73.

62. De pomo aureo et mayori stulto. Quirelianus regnavit. (Narren- apfel.) lat. 74.

63. De rege qui invidiosos pati noluit etc. Quidam rex erat. (Zie- genauge.) lat. 76.

64. De leone suspenso et de j^assione domini. Quedam civitas erat. (Drachen durch lowen entfernt.) app. 4.

65. De milite qui servo suo pedem abscidit etc. Miles quidam erat. (Fufs ab.) lat. 127.

66. De rege qui filium suum unigenitum occidere voluit etc. Poncia- nus regn. (VII sap., rahmen, mit schlufs.) germ. 40.

67. Per istara formam que sequitur priraus magister etc. Erat qui- dam miles. (Hund, VII sap.) germ. 41.

68. De pastore qui aprum interfecit etc. Quidara imperator erat. (Eber, VII sap.)

69. De milite sene et uxore sua juvencula. Quondam erat in civi- tate rom. (Hausschliifsel, VII sap.)

70. (Ohne iiberschrift.) Erat quondam quidam miles. Ohne moralis. (Thurm Ilerodots, VII sap.) germ. 42.

71. De pica que loquebatur que vidit et audivit. Civis quidam erat. Ohne moralis. (Elster, VII sap.)

72. De milite sene et uxore juveucula etc. Miles quidam [senex] sed justus. Ohne moralis. (Frau, VII sap.)

73. (Ohne iiberschrift. ) Octavianus regnavit dives valde. (Virgils thurra, VII sap.) germ. 43.

74. De imperatore qui extra pallacium suum cecus fuit. Quidam im- perator. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

75. De divisione hereditatis etc. (Ist die iiberschrift von 79.) Qui- dam imperator statuit. (Bibas.) (Abibas 5.) lat. 17.

46

76. De homine paupere dracone et serpente etc. Quidani pauper erat. (Drachenschwanz.) lat. 114.

77. De natura unicornis et de reparatione etc. Erat quidam impe- rator. (Zwei nakte jungfrauen.) lat. 115.

78. De rege et tyranno qui virginem defloravit etc. Justinus in ci- vitate. (Untreue gegen erretter.) lat. 117.

79. De divisione hereditatis inter seniorem etc. Narrat hystoria. (Erbtheilung.) lat. 1)0.

80. (Ohue iiberschrift.) Regina quedam concepit ex adulterio filium. (Zweierlei tuch.) lat. 2G.

81. De serpente ligato et viro qui eum solvens etc. Legitur de quo- dam viro. (Schlange losen.) lat. 174.

82. De homine gibboso, monoculo, scabioso etc. Quidam dominus narrat. (Zoll.) lat. 157.

83. De iuiraicitia duorum fratrum etc. Legitur in gestis romanorum. (Feindliche briider.) lat. 39.

84. De rederaptione generis humani. Cosdras imperator pugnaturus. (Codrus.) lat. 41.

85. De peregrinatioue hominis in hoc mundo. Erat quidam homo. (Briicke.) germ. 53.

86. De rege qui tres filios habuit etc. Quidam rex habuit tres filios. (Glassteine.) app. 14.

87. De dampnatione et redemptione etc. Refert Valerianus. (Mutter stillen.) app. 19.

88. De ethiope qui ligna in silva collegit. Legitur in vitas patrum. (Drei narren.) lat. 165.

89. De milite qui civitatem quandam ab inimico liberavit etc. Pom- peyus statuit. (In waffen begraben.) lat. 134.

90. De ingratitudine etc. Henricus regnavit potens valde. (Sydo.) (Ingratus und Guido.) lat. 119.

91. De mercatore qui imperatori tres vendidit sapientias etc. Domi- tiauus. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

92. De quodam milite nomine placidus etc. Erat quidam miles. (Placidus.) lat. 110.

93. De imperatore qui tilium suum etc. Valerius regnavit rome. (Stricke.) app. 16.

47

X. Cod. fiuolfoi-byt. Holmslud. :{:).'{, fol.

IJI. -Jlblj 2:>(IA. X\'. jh. in-J cap.

Romanorum quaedam gesta moralisata. Et primo De virgine quadam quimiue custodibus comraissa etc. Pompejus rex dives. (Entfiihrt und beschenkt.) lat. 1. Vor der moralis. die variante von lat. 27 angefiihrt, dann zwei moralisationen, die zweite zu jener variante.

2. De raptu duarum mulierum etc. Cesar quidam statuit pro lege. (Zwei fraueu entfiihrt.) lat. 4.

3. De matre alienum hlium ut proprium etc. Pypinus rex de uxore. (Stiefkind und leibliches.) lat. 116.

4. De conhdeutia quomodo salvat. Gorgonius rex de prima uxore. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

5. De judicibus ut juste judicent. Cambises rex statuit pro lege. (Schindeu; mit sohn.) lat. 29.

6. De Dyogene. Dyogenes cum omnia amore studii (omnia) relin- quisset. (Diogenes und Alexander.) lat. 15.

7. De quatuor tiliis quibus quatuor genera etc. Rex quidam dives. (Schiefsen.) lat. 45.

8. De fabro justo et ejus denariis octo. Virgilius ad instantiam. (Focas.) lat. 57.

9. De Epykegia quae sit virtus directiva etc. Seueca narrat. (In waffeu begraben.) lat. 134.

10. De duobus amicis quorum unus erat sapiens etc. Erant duo mi- •lites. ("Weiser folgt dem narren.) lat. 07.

11. De juvene incarcerato et per virginem liberato etc. Rex quidam. (Raubertochter.) lat. 5.

12. De tribus imaginibus per quas tria genera etc. Rex quidam leo dictus. (Statuen bestehlen.) lat. 8.

13. De honore parentura. Dorotheus rex statuit pro lege. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

14. De luxuria et quatuor ejus nocumentis. Cerdanapulus rex. (Lu- xuria, bild.) app. 8.

15. De pigritia et ejus speciebus. Regnavit quidam rex polemius no- mine. (Der faulste.) lat. 91.

16. De liberalitate. Imperator quidam volens construere. (Sarkophag.) lat. 16.

17. De vacca alba cornuta etc. Legitur in fabulis quod quidam. (Argus.) lat. 111.

48

18. De serpente ligato etc. liiiperator quidam dum equitaret. (Schlange losen.) lat. 174.

19. De sepultura regis alexandri. lu morte et sepultura alexandri (Alexanders begrabnis.) lat. ol.

20. De doctriua aristotelis ad alexandrum. Inter cetera multa. (Ari- stoteles lehren.) lat. 34.

21. De honore quomodo mutant mores. Tiberius ante imperium. (Tiberius Liberius.) app. 9.

22. De fure deprehenso per quem etc. Fur quidam nocte venit. (Moudstrahl.) lat. 134.

23. De milite pro reconciliatione quatuor portante. Miles quidam. (Halb geritten.) lat. 124.

24. De muliere secretum revelante. Laycus quidam probus. (XL ra- ben.) lat. 125.

25. Consilium secretum non est revelandum. Macrobius refert. (Pa- pilius.) (Papirius.) lat. 126.

20. De gratitudine qualiter remunerat etc. Heuricus imperator. (In- gratus und Guido.) lat. 119.

27. De quadam pulchra filia imperatoris etc. Imperator quidam potens. (Sieben jahre treu.) germ. 59.

28. De fidelitate servanda etiam iuter ignotos. Erant duo socii. (Biirg- schaft.) lat. 108.

29. De duobus canibus contrariis. Rex quidam habuit duo leporarios. (Feiudliche hunde eiuig.) lat. 133.

30. De rege largo. Rex fecit per regnum suum proclamari. (Den armen die herrschaft.) lat. 131.

31. De diis paganorum etc. Pagani tot dixerunt esse deos quot vir- tutes. (Pietas, cor scissum.) app. 10.

32. De imagine penitentie. Imago penitentie secundum remigium. (Penitentia.) app. 11.

33. De humilitate et speciebus ejus. Refert titus [platz fiir livius frei] quod inventa fuit. (Goldner tisch.) app. 12.

34. De dea fortune. Idem tituslivius describit deam fortune. (Fortuna.) app. 13.

35. De tribus honoribus et tribus vituperiis etc. Consuetudo erat apud romanos. (Triumph.) lat. 30.

De tribus fatuis etc. (Ohne text.) (Drei narren.) lat. 165.

36. De justitia et recto judice. Imperator quidam et creditur Theo- dosius. (Riigeuglocke.) lat. 105.

49

37. De justitia malos pimieiuli. Cuui quidam dives et bonus iu pe- riculo. (Todtensiegel.) lat. 128.

De tribus gallis. (Olino text.) (Hiihne.) lat. OS.

38. De peccaturibus quomodo deus illis parcit. Mos erat romauis. (Kerze.) lat. 18.

39. Qualiter superbus opprimitur a deo etc. Jovinianus imperator. (Jovinianus.) lat. b\K

40. De peuitentia qualiter peccatorem salvat. Rex quidam statuit. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

41. De epykeia et voluntarie ceco. Lex erat aliquando. (100 gro- schen.) lat. 73.

42. De occultis dei judiciis. Heremita quidam vidit. (Engel und eremit.) lat. 80.

43. De anima quam deus maxime diligit etc. Trajauus imperator. (Eber ohne herz.) lat. 83.

44. De tribus inimicis humani generis. Quidam de regno ambulans. (Briici^e.) germ. 53.

45. De torneamento et hastiludio. Adonias dives regnavit. (Turuier; tochter haut.) lat. 113.

46. De basilisco et speculo. Alexander regnans dominium totius mundi obtinuit. (Basilisk.) lat. 139.

47. De cicouia adultera. Quidam miles fuit habens castrum forte. (Storchin.) lat. 82.

48. De principe non potente resistere inimicis. De quodam principe. (Wein vergiftet.) lat. 88.

49. De peregrino et pugnante. Quedara nobilis vidua. (Stab und tasche.) lat. 25.

50. De rege et senescalco et tilia regis. Narratur quod quidam im- perator. (Kaisertochter, seneschal und drei freuude.) germ. 11.

51. De arbore et tribus uxoribus. Refert Valerianus quod quidam senex flens. (Haugebaum.) lat. 33.

52. De sacriticio. Refert Valerius in tertio libro. (Kohle.) germ. IG.

53. De arbore circa moutem synai. Sicut ait pliuius. (Theriak.) germ. 17.

54. De virgilio cive romaue civitatis. Refert allexauder philosophus. (Virgils bild.) germ. 18.

55. De anima adultera et de austeritate patris et filii. Erat quidam imperator. (Sohn tOdtet mutter nicht.) lat. 100.

5(3. De hyauciis que rome apparuerunt. In medio rome. (Anilius.) (Curtius.) lat. 43.

Oesterlcy, Gesta Romanoruin. 4

50

57. De puella et pedissequa. Erat quidam iraperator unicam habens filiam. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

58. De Zelougo imperatore et filio suo. Refert valerius quod zelon- gus. (Zaleucus.) lat. 50.

59. De Alexandro magno et poro. Alexander magnus pori regis in- dorum. (Geschirr stehlen.) app. 2.

GO. De probatione bonorum et raalorum. Ezechias regnans tres ha-

buit filios. (Baumerbe.) germ. <S1. Gl. (Ohne iiberschrift.) Darius regnavit in romana civitate. (Jona-

thas.) lat. 120. G2. De dulci melodia et piscatore et sibilitatore. Tyberius regnavit.

(Goldne angel.) lat. 85. G3. De Claudio imperatore cujus filiam duxit socrates. Claudius

regnans. (Socrates heirathet.) lat. 61. G4, De iiorentina auimam siguante. Darius prudens valde regnavit.

(Florentina.) lat. 62.

65. De leone et leena et adulterio. Quidam rex habuit leonem. (Lowin.) lat. 181.

66. De virgine camisiam facieute etc. Anthonius regnans. (Herad, drei zoll.) lat. 64.

67. De doraina railite et falcone et rebus temporalibus, Pompejus. (Falke.) lat. 84.

68. De tribus sociis et uno pane etc. Olim erant tres socii. (Traum- brod.) lat. 106.

69. De nutriendo puero et lupo et pastore. Lucius regnans statuit. (Kind anvertraut, wolf.) germ. 34.

70. De virgine impreguata et virgine beata. Adrianus regnans. (Ker- kergesprach.) lat. 86.

71. De quatuor viis et vita hominis. Delius regnans in civitate romana. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

72. De nigro cane, falcone et cornu. Simachus regnavit. (Schwarz.) lat. 35.

73. De filia regis pro qua railes pugnavit etc. Nereyus regnavit. CWaifen aufhiingen.) lat. 66.

74. De milite, leone, dracone et mari. Anthonio regnavit in cujus imperio. (Wiiste.) app. 3.

75. De carpentario et camisia et uxore casta etc. Gallus regnavit prudens. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

76. De sagittario, philomena et sancta trinitate, Sagittarius quidam, (Drei weisheiten lehren.) lat. 167.

77. De tilia regis noleuti iiubere viro nisi tria perpetraret. Erat quidam rex. (Drei fragm.) lat. 70.

78. Dc filio qui a patre suo licenciam petiit etc. Erat quidam rex. Nur der anfaug; dann: ut in scala celi 55«. (Freuudesprobe.) lat. 129.

79. De avaro thesauro et fabro. Erat quidam avarus sedens juxta mare. (Schatz im baume.) lat. 109.

80. De rege qui statuit etc. Quicillus regnans statuit. (100 groschen.) lat. 73.

81. De pomo aureo et stulto raajori. Quireliauus regnavit in romana civ. (Narrenapfel.) lat. 74.

82. De rege nolenti pati invidiosos etc. Quidam rex erat potens. (Ziegenauge.) lat. 76.

83. De leone suspenso et passione domini. Quedam civitas erat juxta mare. (Drachen durch lowen entfernt.) app. 4.

84. De milite servo suo pedem abscidente. Miles quidam erat magnus predo. (Fufs ab.) lat. 127.

85. De pastore qui aprum interfecit etc. Quidam imperator erat. (Eber, VII sap.)

86. De milite sene et sua uxore juvencula. Quidam miles senex erat. (Hausschliifsel, VII sap.)

87. De milite et filio suo etc. Erat quidam miles in romana civi- tate. Ohne moralis. (Thurm Herodots, VII sap.) germ. 42.

88. (Ohne iiberschrift.) Octavianus dives valde regnavit. Ohne mo- ralis. (Virgils thurm, VU sap.) germ. 43.

89. De imperatore qui extra palacium suum etc. Quidam imperator regnavit. (VII sap., VH sap.) germ. 48.

90. De divisione hereditatis etc. (iiberschrift von cap. 93). Quidam imperator statuit. (Abias.) (Abibas.) lat. 17.

91. De homine paupere, dracone et serpente etc. Quidam pauper fuit. (Drachenschwanz.) lat. 114.

92. De natura unicornis etc. Erat quidam imperator habens quod- dam neraus. (Zwei nakte jungfrauen.) lat. 115.

93. De divisione hereditatis inter seniorem etc. Narrat historia. (Erb- theilung.) lat. 90.

94. (Ohne uberschrift.) Regina quaedam lilium ex adulterio concepit. (Zweierlei tuch.) lat. 26.

95. De homine gibboso, monoculo, scabioso etc. Quidam dominus. (Zoll.) lat. 157.

4*

52

96. De inimicitia duoriira fratrum etc. Legitur in gestis romanorum. (Feindliche briider.) lat. 39.

97. De rege tres filios habente etc. Quidam rex habuit tres filios. (Glassteine.) app. 14.

98. De damnatione generis humani etc. Refert Valerius. (Mutter stillen.) app. 19.

99. De ethiope ligna in silva colligante. Legitur in vitas patrum. (Drei narren.) lat. 165.

100. De mercatore vendente imperatori etc. Domicianus prudens valde. (Drei w^eisheiten verkaufen.) lat. 103.

101. Euschachii vita etc. (Nur hinweisung auf das leben nach aller- heiligen im Passional; aber moralisation. (Placidus.) lat. 110.

102. De marschalco cui imperator filiam commisit. Valerius potens. (Stricke.) app. 16.

XI. Cod. Crnelferbyt. Helmstad. 693, qnart.

20 bl. 1448-1453. 49 cap.

Incipiunt moralitates ex gestis romanorum. Stimmt in text, an- zahl und reihenfolge der stiicke vollstiindig mit III zusammen; einige abweichungen in den uberschriften etc, namentlich die verbefserung der iiberschrift von cap. 32, welche in III zu cap. 33 gehort, deutet auf naheren zusammenhang mit IX. Cap. 42: Angelice.

Xa. Cod. Guelferbyt. Helmstad. 693, qnart. (2.)

57 bl. 1448 - 1453. Ohne titel. 80 cap.

Stimmt fast vollstandig mit den entsprechenden stiicken von IX liberein, selbst die miingel in den iiberschriften sind bisweilen gleich.

1. De tornamento et hastiludio. Adonias regnavit dives valde. (Turnier.) lat. 113.

2. De basilisco et speculo. Allexander regnavit qui dominium. (Ba- silisk.) lat. 139.

3. De siconia adultera. Quidam miles fuit qui habuit castrum forte. (Storchin.) lat. 82.

4. De cercophago invento. Adrianus regnavit dives valde. (Sarko- phag.) lat. 16.

5. De priucipe qui non potuit resistere etc. De quodam principe sic narratur. (Wein vergiften.) lat. 88.

6. De consuetudine. Rex quidam habuit tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

53

7. De obteuta inisericordia. Nuirat Eiisebius iu croniris. (Coiioluu.) lat. l."^7.

8. De peregi-ino et pugjiante. Quedam nobilis vidua paciebatur. (Stab und tasche.) lat. 2").

\K De rege, seuasciialco et filia regis. Narratur quod quidam im- perator. (Kaisertochter und seneschal.) germ. 11.

10. De arbore et tribus uxoribus. Refert Valerianus quod quidam senex. (Hangebauni.) lat. ."5)3.

11. De sacrilicio. Refert Valerius in tercio libro. ( Kohle. ) germ. IC).

12. De arbore iu ludia circa moutem synai. Sicut ayt polimius. (Theriak.) germ. 17.

13. De virgilio cive civitatis romane. Allexander philosophus de na- turis rerum. (Virgils bild.) germ. li^.

14. De anima adulterata etc. Erat quidam imperator qui statuit. (Sohn tOdtet mutter nicht.) lat. 100.

15. De hyanciis quae apparuerunt. Tn medio rome in quodam loco. (Curtius.) lat. 43.

16. De puella et pedissequa. Erat quidam imperator qui unam ha- buit filiam. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

17. De quatuor heremitis. Legitur in vitis patrum. (Grofste tugend.) app. 1.

18. De milite qui semi equitaus et semi ambulaus. Quidam miles. Nur der aufaug; danu: etc. ut prius. (Halb geritten.) lat. 124.

1'J. De duobus fratribus clerico et layco. Erant duo fratres carnales. (Drei buchstaben.) germ. 26.

20. De tribus magis qui domino munera obtulerunt. Rex dariorum. (Heil. drei konige.) lat. 47.

21. De Zelongo imperatore et filio suo. Refert Valerius. (Zaleucus.) lat. 50.

22. De Allexandro magno et Poro. Allexander raagnus. (Geschirr stehlen.) app. 2.

23. De tyto et virgilio et statua et fabro. Tytus regnavit in civitate rom. (Focas.) lat. 57.

24. De probatione bonorum et raalorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. ."^1.

25. De Jonatha qui habuit jocalia. Darius in civitate regnavit ro- raana. (Jonathas.) lat. 120.

26. De nimia presumptione Joviniani etc. Jovinianus imperator. (Jovinianus.) lat. 50.

54

27. De filio qnem imperator occidere voluit. Hymbrial multis annis regn. (Redde.) lat. 20.

28. De dulci melodia et piscatore et sibilatore. Tyberius regnavit. (Goldene angel.) lat. ^5.

29. De Claudio imperatore cujus tiliam duxit socrates. Claudius regna- vit. (Socrates heirathet.) lat. 61.

30. De florentina que animam significat. Darius regnavit in civitate. (Florentina.) lat. 02.

31. De adulterio leene cura leopardo. Quidam rex habuit leonem. (Lowin.) lat. 181.

32. De virgine que fecit camisiam etc. Antonius regnavit. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

33. De domina et milite et falcone. Pompeyus in civitate regnavit rom. (Falke.) lat. 84.

34. De tribus sociis et uno pane etc. Olim erant tres socii. (Traum- brod.) lat. 106.

35. De puero nutriendo et lupo et pastore. Lucius regnavit qui sta- tuit. (Kind anvertraut, wolf.) germ. 34.

36. De muliere impregnata et virgine beata. Adrianus regnavit in civit. (Kerkergesprach.) lat. 86.

37. De quatuor viis et vita hominis. Delius regnavit in civitate ro- mana. (Kreuz mit inschrifteu.) lat. 65.

38. De nigro cane et falcone et cornu. Symachus regnavit. (Schwarz.) germ. 35.

39. De filia regis pro qua miles pugnavit etc. Nereyus regnavit. (Waffen aufhangen.) lat. 66.

40. De milite, leone et dracone et mari. Anthonius regnavit. (Wiiste.) app. 3.

41. De cantu avium et de ancilla etc. Adrianus regnavit potens valde. (Hahne.) lat. 68.

42. De carpentario et camisia et uxore sua casta etc. Gallus regna- vit. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

43. De sagittario et philomena etc. Sagittarius quidam sive auceps. (Drei weisheiten lehren.) lat. 167.

44. De filia regis que noluit virum ducere etc. Erat quidam rex. (Drei fragen losen.) lat. 70.

45. De filio qui a patre suo licenciam peciit etc. Erat quidam rex. (Freundesprobe.) lat. 129.

46. De avaro, thesauro et fabro. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

oo

■17. De re^c (lui fecit raasnum convivium etc. Quidam rex erat qui

statuit. (Todestrompete.) lat. 143. 4s. De rege qui stutuit quod quilibet cecus etc. Quicillus regnavit.

(100 groschen.) lat. 7:5. 41). De ponio aureo et mayori stulto. Quirelianus regnavit. (Narren-

apfel.) lat. 74.

50. De rege qui iuvidiosos pati noluit etc. Quidam rex erat. (Zie- genauge.) lat. 7().

51. De leone suspenso et de passione domini. Quedam civitas erat. (Drachen durch lowen entfernt.) app. 4.

52. De milite qui servo suo pedem abscidit etc. Miles quidam erat magnus praedo. (Fufs ab.) lat. 127.

53. De rege qui filium suum unigenitum occidere voluit etc. Poncia- nus. (VII sap., rahmen, rait schlufs.) germ. 40.

54. Per istam forraara que sequitur etc. Erat quidam miles strenuus. (Hund, VII sap.) gerra. 41.

55. De pastore qui aprura interfecit etc. Quidam ymperator erat. (Eber, VII sap.)

5G. De milite sene et uxore sua juvencula. Quondam erat in civi- tate. (Hausschliifsel, VII sap.)

57. De milite et filio qui nocturno tempore etc. Erat quondam quidam railes. Ohne moralis. (Thurm Herodots, VII sap.) germ. 42.

58. De pica que loquebatur etc. Civis quidara erat in civitate ro- mana. Ohne moralis. (Elster, VII sap.)

59. De milite sene et uxore juvencula etc. Miles quidara justus. Ohne raoralis. (Frau, VII sap.)

60. (Ohne iiberschrift. ) Octavianus regnavit dives valde. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

61. De ymperatore qui extra pallacium etc. Quidam imperator regna- vit. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

62. De divisione hereditatis etc. (Ueberschrift von 66.) Quidam im- perator statuit. (Abyas.) (Abibas, 5.) lat. 17.

63. De homine paupere, dracone et serpente etc. Quidam pauper erat. (Drachenschwanz.) lat. 114.

64. De natura uuicornis etc. Erat quidam imperator qui habebat. (Zwei nackte jungfrauen.) lat. 115.

65. De rege et tyranno qui virginera defioravit etc. Justinus in ci- vitate. (Untreue gegen erretter.) lat. 117.

66. De divisione hereditatis inter seniorem etc. Narrat hystoria. (Erbtheilung.) lat. 130.

56

67. (Ohue iiberschrift.) Regina quedara coDcepit ex adulterio filium. (Zweierlei tuch.) lat. 26.

68. De serpente ligato et viro etc. Legitur de quodam viro. (Schlange loseii.) lat. 174.

69. De homiue gibboso, monoculo etc. Quidam dominus erat. (Zoll.) lat. 157.

70. De inimicitia duorum fratrum etc. Legitur in gestis romanorum. (Feindliche briider.) lat. o9.

71. De rederaptione generis huraani. Cosdras imperator pugnaturus. (Codrus.) lat. 41.

72. De peregrinacione hominis etc. Erat quidam homo transiens. (Briicke.) germ. 53.

73. De rege qui habuit tres filios etc. Quidam rex habuit tres filios. (Glassteiue.) app. 14.

74. De dampnacione humani geueris etc. Refert Valerianus. (Mutter stilleu.) app, 19.

75. De ethiope qui ligna in silva collegit. Legitur in vitas patrum. (Drei narren.) lat. 165.

76. De milite qui civitatem quandam etc. Pompeyus statuit. (In waffen begrabeu.) lat. 134.

77. De ingratitudine et raisericordia oblita. Hemicius regnavit. (Sydo.) (Ingratus und Guido.) lat. 119.

78. De mercatore qui ymperatori vendidit etc. Domicianus regnavit. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

79. De quodam milite nomiue placidus etc. Erat quidam miles. (Placidus.) lat. 110.

80. De iraperatore qui filiara suara etc. Valerius regnavit rome. (Stricke.) app. 16.

XIll. Cod. Guelferbyt. Angust. 14, 5, qnart.

Bl. 355-361. XV. jh. 22 cap.

Oben ara rande: Incipiuut hic gesta Romanorum. Daun, leicht durchstrichen: Gregorius episcopus servorum (d. i. servus) servorum dei Veuerabilibus fratribus archiepiscopo pragensi ejusque suffi*aganeo. Offeubar blofser auszug.

1. Dorotheus imperator statuit pro lege. (Vater oder mutter fol- gen.) lat. 14.

2. Regnavit quidam nomine polonius. (Der faulste.) lat. 91.

3. Gregorius rex de prima uxore genuit filiam. (Vater heilen, mut- ter nicht.) lat. 112.

57

4. lu niorto et sepultura alexaudri pluriini pliilosophi. (Alexanders begriibnis.) lat. .'n.

5. Dyogenes eum amore studii omnia reliquisset. (Diogenes und Alexander.) germ. IT).

G. Fur quidam de nocte veniebat ad domum pujusdam. (Mond- strahl.) lat. 1 :'.(>.

7. Miles quidani regem et dominum graviter oftenderat. (llalb ge- ritten.) lat. 124.

8. Hinricus imperator quendam pauperem sibi occurrentera. (Tn- gratus und Guido.) lat. 110.

V», Erant duo socii inter se juramento fidelitatis confederati. (Biirg- schaft.) lat. 108.

10. Quondam rex unus statuit pro lege. (Todestrompete.) lat. 143.

11. Titus Livius descripsit deam fortune sic depictam. (Fortuna.) app. 13.

12. Maritus quidam perrexit ad peregiunandura. (Angelicis verbis.) (Hiihne.) lat. (>S.

13. Rex erat in civitate romana. (100 groschen.) lat. 73.

14. Selougus iraperator statuit pro lege. (Zaleucus.) lat. 50.

15. Porapeyus in civitate roraana regnavit. (Falke.) lat. 84.

IG. Olira erant tres socii qui cura simul irent. (Traumbrod.) lat. lOG.

17. Erat quidam rex qui pulchrara liabuit [filiara]. (Drei frageu.) lat. 70.

18. Erat quidara iraperator qui tantum unicum filium habuit. (Freun- desprobe.) lat. 129.

19. Erat quidam civis nobilis qui habuit picara. Ohne raoralis. (Elster, VII sap.)

20. Civitas quedara erat juxta raare. (Drachen durch lowen ent- fernt.) app. 4.

21. Domiciauus regnavit prudens valde. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

22. Erat quidam railes noraine Eustachius. (Placidus.) lat. 110.

XIV. Cod. Ratisbon. 47, quart.

126 bl. papier untl pcrgament. XV. jh. 94 cap.

Bl. 19 und 20 fehlen, enthaltend den 'Incest.* Fast durchgangig gleich lat. Incipiunt historie seu Gesta Romanorum. 1. Legitur de quodara rege qui filiam pulchram habebat quam qui- dam miles. (Fleischpfand.) germ. 68.

58

2. Olim erant tres socii qui ad peregrinandum perrexerunt. Accidit. (Traumbrod.) lat. lOG.

3. Quidam rex regnavit qui pulchram filiam habebat quam multum dilexit. (AVaffen aufhiingen.) lat. ()().

4. Alexauder regnavit qui unicum filium habebat nomine Celestinus. (Pferd mit zwei schafen.) lat. 163.

5. Cesar regnavit in cujus imperio erat quidam miles generosus. (Krote und schlange.) lat. 99.

(5. Gordianus regnavit in cujus regno erat quidam miles generosus. (Hahne.) lat. 68.

7. Erant duo milites quorum unus manens in egipto, alter in Bal- dach. (Egypten und Baldach.) lat. 171.

8. Dyoclecianus regnavit qui statuit pro lege quod si mulier aliqua. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

9. Gallus regnavit prudens valde qui quoddam pallacium construere volebat. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

10. Quidam philosophus narrat quod sibi traditi erant tres filii. (Gotter wahlen.) app. 47.

11. Anfang (bl. 19 und 20) ausgeschnitten ; nach XXXVII, 11: Erat olim in partibus aquilonis. Fiir die moralis. platz frei. (Incest.) app. 48.

12. Pompejus regnavit dives super omnia ac potens qui filiam ha- bebat. (Ohne lampe und hund.) (Entfiihrt und beschenkt.) lat. 1.

13. Gracianus regnavit qui statuit pro lege sub pena mortis. (Zwei briider und onkel.) lat. 2.

14. Honorius regnavit qui statuit pro lege quod si mulier esset. (Zweimal hinabstiirzeu.) lat. 3.

15. Fridericus in civitate romana regnavit qui diu remansit sine prole. (Ring der vergefsenheit.) lat. 10.

16. Erat quidam imperator in cujus imperio erat quidam sacerdos lubricus. (Hundsquelle.) lat. 12.

17. Erat quidam imperator qui pulchram uxorem habuit. (C. D. M. R.) lat. 13.

18. Erat quidam imperator qui habuit quandam forestam in qua. (Nakte jungfrauen.) lat. 115.

19. Quidam miles erat qui castrum pulcherrimum habebat In quo. (Storchin.) lat. 82.

20. Justinus in civitate Romana regnavit qui statuit pro lege. (Un- treue gegen erretter,) lat. 117.

59

21. Erat (|ui(lam miles (jui tres filios habuit, (jui cum mori debcret. (Drei riiige.) lat. 89.

22. Narrat Albertus (juod tempore philippi erat via inter duos montes. (Drache im hohlvvege.) lat. 14").

23. Dicit ysidorus (]uod est quidam lapis qui magnes vocatur. (Magnet und stahl.) app. 49.

24. Erat quidam rex potens valde qui quandam forestam fecerat. (Ohne namen.) (Ilundenamen.) lat. 142.

25. Refert Justinus quod cives lacedemonie semel conspiraverant. (Wachsschrift.) lat. 21.

26. Narrat Augustinus (|Uod Egipcii olim volebant deificare. (Isis und Serapis.) lat. 22.

27. Narrat Eusebius in cronicis de quodam Imperatore. (Coriolan.) lat. 137.

28. Regina quedam concepit liliam de servo rustico. (Zweierlei tuch.) lat. 26.

29. Imperator quidam erat in cujus imperio erat quidam miles. (Wei- uendes hiindlein.) lat. 28.

30. Miles quidam erat qui intravit egiptum, cogitabat quod illi. (Gut anvertraut.) lat. 118.

31. Quidam homo erat qui unicum filium habebat cui post mortem. (Oelfafser.) app. 50.

32. Quidam imperator erat qui statuit pro lege quod viatori. (Triumph.) lat. 30.

33. Refert Seneca quod in corporibus venenosis propter maliciam. (Wurmfrei.) lat. 32.

34. Regnavit alexander qui Aristotilem in magistrum habebat. (Aristo- teles lehren.) lat. 34.

35. Erat quidam Imperator qui filiam pulchram habebat. (Kopf hoch, blind.) app. 51.

36. Legitur de vulture qui cum ceperat predam suam probat. (Ge- wichtprobe.) app. 52.

37. Legitur in gestis Romanorum quod talis erat consuetudo. (Frie- denslamm.) lat. 35.

38. Legitur quod quidam rex quesivit quatuor questiones. (Was ist der mensch.) lat. 36.

39. Legitur in cronicis quod populus romanus columpnam raarmo- ream. (Caesars todeszeichen.) lat. 97.

40. Legitur tempore heinrici Imperatoris tercii quod quedam civitas. (Brieftaube.) lat. 38.

60

41. Refert alexauder de naturis reriim quod virgilius. (Virgils bild, apfel.) germ. 18.

42. Dicit ysidorus libro Ethicorum quod in Sicilia sunt duo fontes. (Quellen.) app. 57.

43. Erant duo fratres carnales unus clericus et alter laicus. (Drei buchstaben.) germ. 2G.

44. Sagittarius quidam aviculam parvara capiens noraine philomena. (Drei weisheiten.) lat. 1G7.

45. Baarlam narrat quod peccator est sirailis horaini qui cura timet. (Honig.) lat. 1G8.

46. Refert Valerius quod Zelongus consul edidit pro lege. (Zaleucus.) lat. 50.

47. Refert Josephus quod tyberius cesar requisitus cur provinciarum presides. (Fliegen.) lat. 51.

48. Refert Josephus libro de causis rerura uaturalium. (Wein, eigen- schaften.) lat. 159.

49. Quidam lusor occurrens beato Bernhardo equitanti. (St. Bernhard und spieler.) lat. 170.

50. Adonias rex quendam filium pulchrum et sapientissimum habebat. (Justitia pax.) lat. 55.

51. Rex Asuerus grande convivium cunctis principibus et populis regni fecit. (Esther.) lat. 177.

52. Pompejus statuit pro lege quod quilibet railes pos raortem in armis. (In v^^affen begraben.) lat. G9.

53. Titus in civitate roraana regnavit qui statnit pro lege. (Focus.) lat. 57.

54. Benegarius regnavit qui statuit pro lege quod quicunque male- factor. (Drei wahrlieiten, frei.) lat. 58.

55. Leuncius regnavit potens valde qui cum serael per Iraperium equitasset. (lugratus und Guido.) lat. 119.

56. Othozias regnavit qui tres filios habebat quos raultum dilexit. Scutum. (Baumerbe.) gerra. 81.

57. Darius in civitate roraana regnavit prudens valde qui tres filios habuit. (Jonathas.) lat. 120.

58. Jovinianus regnavit prudens valde qui cum semel jacuisset. (Jo- vinianus.) lat. 59.

59. Hanibal regnavit prudens valde qui tantum unicam filiam habuit. (Redde.) lat. 20.

60. Octavianus regnavit dives valde qui super omnia uxorera suam dilexit. (Hildegarde.) app. 53.

61

(51. lleroiles legnuvit iiiii liliuin pulchram liabebat quaiu miro modo.

(Sieben jahre treu.) germ. i>\K 02. Claudius regnavit qm tantum unii-um liruun liabebat. fSocrates

heirathet.) lat. (')!.

63. Gayus regnavit iu civitate romaua iu cujus Imperio erat. (Flo- rentina.) lat. tVJ.

64. Vespasiauus iu civitate romana regnavit qui tiliam pulcliiam ha- bebat. (Aglaes.) (Ariadne.) lat. 63.

65. Domicianus regnavit prudeus valde ac per omuia justus. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

()i). Adrianus regnavit qui dives erat valde in tautum quod sibi ba-

silicam. (Sarkophag.) lat. 16. •J7. Erat quidam imperator in cujus imperio eraut duo latrones.

(Biirgschaft.) lat. 108.

68. Helius iu civitate roraaua regnavit qui cum semel de una civ. (Kreuz mit iuschrifteu.) lat. 65.

69. Symachus regnavit prudens valde quautum ad temporalia sed stultus. (Schwarz.) germ. 35.

70. Narratur de quodam homine qui vocabatur Gantherus. (Freude ohne ende.) lat. 101.

71. Erat quidam miles nomiue placitus qui pulchram uxorera habe- bat. (Placidus.) lat. 110.

72. Quidara rex erat iu Anglia in cujus regno eraut duo milites. (Guido und Tyrius.) lat. 172.

73. Valerius reguavit prudeus valde qui unicam tiliara habebat. (Stricke.) app. 16.

74. Erat quidam rex justus valde qui habebat in regno suo duos milites. (Todtensiegel.) lat. 128.

75. Quidam miles erat qui uuicura filiura habebat quem raultura di- lexit. (Funf fafser wein.) lat. 72.

76. Aurelianus reguavit iu civitate roraaua qui unicura filiura habe- bat. (Narreuapfel.) lat. 74.

77. Constautinus regnavit qui tres lilias habuit quas tribus regibus maritavit. (Drei wittwen.) lat. 75.

78. Valeucianus reguavit dives valde iu cujus regno eraut quatuor physici. (Aussatz vorgespiegelt.) lat. 132.

79. Quidara rex erat potens valde qui multas virtutes habebat. (Zie- genauge.) lat. 76.

80. Henricus in civitate Romana regnavit qui statuit pro lege. (Asyl, nachtigal.) app. 54.

62

<S1. Gracianus reguavit dives valde qui multas virtutes habebat. (Den armen die herrschaft.) lat. 131.

82. Theodosius regnavit in civitate romana dives valde qui duas filias. (Schon und hiifslich.) lat. 77.

83. Honorius regnavit dives valde qui unicum filium habebat. (Sohn des feindes tochter.) app. 55.

84. Legitur de quodam heremita sancto qui cum semel in cella sua sederet. (Engel und eremit.) lat. 80.

85. Quedam domina erat nobilis que paciebatur multas injurias. (Stab und tasche.) lat. 25.

S6. Erat quidam imperator qui statuit pro lege quod quicunque sciret. (Abibas, 5.) lat. 17.

87. Zenon regnavit in cujus imperio erat quidam juvenis captus a piratis. (Raubertochter.) lat. 5.

88. Habetur in quodam libro de coUoquio petri ad ihesum. (Fiinf narren.) lat. 164.

89. Consuetudo erat apud Romanos quod viatoribus triumphus. (Triumph, beschreibuug.) app. 56.

90. Refert plynius quod aquila in altum volat nideficat. (Achat.) lat. 37.

91. Gayus regnavit qui filiam habebat que tam agilis erat in cur- rendo. (Spielball.) lat. 60.

92. Quidam rex erat nobilis valde in cujus regno erant duo milites. (Aussatz aus neid.) lat. 151.

93. Erat quidam miles senex in civitate Romana qui habebat uxo- rem juvenem. (Vier ringe und brief.) app. 29.

94. Gallicus in civitate romana regnavit prudens valde et super omnia justus. (Fisch umkehren.) germ. 62.

XV. Cod. Wirceb. M. ch. 89, quart.

Bl. 1-1666. XV. jh. 106 cap.

Bl. 1 1616 text, 162 1666 alphabet. register, Dann folgen einzelne geschichten aus Gervasius. Deckentitel: Gesta Romanorum cum misticis applicacionibus. Incipiunt Gesta Romanorum. Primo

1. Gestum de reconciliacione dei et hominis. Adonias regnavit rex. (Justitia pax.) lat. 55.

2. De pugna dei et dyaboli. Adonias regnavit dives valde qui tor- namenta. (Tochter haut.) (Turnier.) lat. 113.

3. De misericordia circa adulterium. Adrianus regnavit in civitate rom. (Kerkergesprach.) lat. 86.

63

4. Veritatem debemus dicere. Adrianus regnavit potens vulde.

(Hiiline.) lat. 08. f). Contraria dei voluntas est abjicienda. Alexander regnavit pru-

deus valde. (Sohn stellt dem vater nach.) lat. *.'. G. Cuni malis non est habitandum. AUexander regnavit potens.

(KOnigin des nordeus.) lat. '11.

7. De doctrine providencia. AUexander regnavit qui Aristotilem in magistrum. (Aristoteles lehren.) lat. 34.

8. Contra superbiam. Allexander regnavit qui dominium tocius mundi. (Basilisk.) lat. i:39.

9. De subjugacione peccancium. Allexander magnus pori regis Ju- deorum. (Geschirr stehlen.) app. 2.

10. De unioue Christi et matris ejus. Antonius regnavit in civitate rom. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

11. Gestum de ecclesia. Attiverus rex grande convivium cuuctis priu- cipibus. (Esther.) lat. 177.

12. De perseverancia bonorum operum. Autonius regnavit in cujus imperio. (Brilckc.) germ. 53.

13. De providencia regni celestis. Aurelianus regnavit in civitate romana. (Narrenapfel.) lat. 74.

14. De reconciliacione dei etc. Pompejus regnavit dives super omnia potens. Ohne lampe und hund. (Entfiihrt und beschenkt.) lat. 1.

15. Quod multum debemus judicare. Erat quidam imperator nomiue otto. (Hundsrachen.) lat. 12.

16. Confessio pura et integra delet etc. Quidam imperator erat. (C. D. M. R.) lat. 13.

17. De venacione dyaboli. Quidam rex erat potens qui habuit et fecerat. (Hundenamen.) lat. 142.

18. De humilitate peccatoris. Regina quedam concepit filium. (Zweier- lei tuch.) lat. 26.

19. Multa fiunt adulteria per antiquas vetulas. Imperator quidam. (Weinendes hiindlein.) lat. 26.

20. Decem precepta domini debemus servare. Miles quidam erat. (Gut anvertraut.) lat. 118.

21. De falsitate divitum. Quidam homo erat qui habuit unicum filium. (Oelfiifser.) app. 50.

22. Confessor debet attrahere peccatorem. Lusor quidam occurrens b. Bernhardo. (St. Bernhard und der spieler.) lat. 170.

23. Bona vota castitatis etc. Herodes reguavit qui tiliam pulchram. (Sieben jahre treu.) germ. 59.

64

24. Caritas liberat hominem a morte. Erat quidam imperator. (Biirg- schaft.) lat. 108.

25. Amantes pro invicem se periculis exponunt. Narratur de duobus millittibus. (Egypten und Baldach.) lat. 171.

26. Eterna gaudia debemus semper querere. Narratur de quodam homine. (Freude ohne ende.) lat. 101.

27. De discrecione justi judicis. Erat quidam rex justus valde et potens. (Todtensiegel.) lat. 128.

28. Parentes debemus pascere. Quidam miles erat qui unicum filium. (Fiinf fafser wein.) lat. 72.

29. Boua est vita vidualis etc. Constantinus regnavit potens ac dives. (Drei wittwen.) lat. 75.

30. Utile est creaturis benefacere. Heiuricus imperator in civitate rom. (Asyl, nachtigal.)

31. Pauperibus debemus benefacere. Gracianus regnavit dives valde. (Den armen die herrschaft.) lat. 131.

32. Eligenda sunt utiliora et non pulchriora. Theodosius in civitate rom. (Schon und hiifslich.) lat. 77.

33. Pietas liberat per Christum e periculis. Zenon regnavit. (Rau- bertochter.) lat. 5.

34. De ascensione doraini etc. Consuetudo erat apud romanos. (Triumph, beschreibung.) app. 56.

35. De cursu dyaboli et anime. Gayus in civitate Romana regiiavit. (Spielball.) lat. 60.

36. Caritas liberat a periculo. Erat quidam rex nobilis valde. (Aus neid aussatzig.) lat. 132.

37. Caritas liberat hominem a periculo. Gallicus in civitate Romana. (Fisch wenden.) germ. 62.

38. Bona consilia debemus audire. Sagittarius quidam aviculam. (Drei weisheiten lehren.) lat. 167.

39. De misericordia Gestum. Cesar quidam regnavit qui statuit. (Zwei frauen geraubt.) lat. 4.

40. Penitentes non sunt condempnandi. Dyoclecianus regnavit. (Ver- lorner sohn.) lat. 7.

41. De supplantacione carnalitatis. Quidam rex erat qui pulchram filiam. (Drei fragen losen.) lat. 70.

42. De correctione vite etc. Quidam princeps erat qui multum. (Fiirst und kaufmann.) lat. 56.

43. Celesti patri est obedieudum. Dorotheus imperator statuit pro lege. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

()5

44. Christtis sanavit lioniiiiem etc. (Iregorius regnavit in civitate. (Vater lieileu, mutter nicht.) lat. 112.

45. Qualiter neiiamus vitam uostram. Adrianus regnavit rome. (Sar- kophag, kurz.) lat. 1().

4(). Qualiter anima recedit a Christo. Quedam nobilis vidua pacie- batur. (Stab und tasche.) lat. 25.

47. De custodia anime. Narratur (piod quidam iraperator habuit. (Kaisertochter, senesciial.) germ. 11.

48. De justis judicibus. Imperator quidam erat qui statuit pro lege. (Schinden.) lat. 29.

49. De consuetudine victorum. (juidam imperator erat qui statuit. (Triumph.) lat. 30.

50. Electi et reprobi non cognoscuntur hic. Pypinus regnavit in civi- tate. (Stiefkind oder eignes.) lat. 11(3.

51. De paupertate voluntaria. Refert Saturnus quod dyogenes. (Dio- genes und Alexander.) germ. 15.

52. De misericordia Christi ad peccatores. Erat quidara iraperator. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

53. De vagabundo corde. Erat quidara iraperator qui habuit. (Kaiser- tochter, pallast.) germ. 22.

54. De filiis sagittantibus patrem. Quidam rex uobilis dives atque sapiens. (Schiefsen.) lat. 45.

55. De vigilancia pastoris. Quidam fur fuit qui ad doraura cujusdara. (Mondstrahl.) lat. 13G.

56. Penitens consequitur gi-atiam dei. Quidam miles quendam regem. (Halb geritten.) lat. 124.

57. Simplices non debent despici. Erant duo fratres carnales. (Drei buchstaben.) germ. 2G.

58. De tribus regibus. Rex danorum nomine Ericus tres magos. (Heil. drei konige.) lat. 47.

59. De justicia quam debemus habere. Refert valerius quod selongus. (Zaleucus.) lat. 50.

(30. Dies dominica semper est celebrauda. Tytus iu civitate romana

regnavit. (Focas.) lat. 57. Gl. De confessione et contricione. Genogarus imperator pro lege sta-

tuit. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

62. Boni intraut in regnura celorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. si.

63. De nimia presumpciune. Joviniauus imperatoi' reguavit multis anuis. (Jovinianus.) lat. 59.

Ocstcrlev, Gcsta Romanonini. 5

66

64. De predicatoribus. Tyberius in civitate romana regnavit. (Goldne angel.) lat. 85.

65. De meditacione anime. Claudius regnavit qui unicam filiam ha- buit. (Socrates heirathet.) lat. 61.

66. De reparacione pulchritudinis. Gayus in civitate romana regnavit. (Florentina.) lat. 62.

67. De justicia. Theodosius in civitate romana regnavit prudens valde. (Riigenglocke.) lat. 105.

68. De timorosa custodia anime. Trayanus imperator in civitate. (Eber ohne herz.) lat. 83.

69. Sequitur de amore divino. Pompejus in civitate romana regnavit. (Falke.) lat. 84.

70. De misericordia circa confitentes. Lucius imperator regnavit. (Gnade.) germ. 34.

71. De diversis viis. Helius imperator in civitate romana regnavit. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

72. De vindicta malorum. Symachus regnavit in civitate. (Schwarz.) germ. 35.

73. De compassione fidelis anime. Severus regnavit qui unam pul- chram. ("WafTen aufhangen.) lat. QQ.

74. Castitatem debemus servare. Gallus regnavit prudens et potens. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

75. De amicis diversis. Quidam rex erat qui tantum unum filium habuit. (Freundesprobe.) lat. 129.

76. De thesauro occulto. Erat qnidam avarus sedens juxta mare. (Schatz im baume.) lat. 109.

77. Sequitur Gestum de tiraore extremi judicii. Quidam rex fuit. (Todestrompete.) lat. 143.

78. De cecis. Quintillus regnavit qui statuit pro lege. (100 groschen.) lat. 73.

79. De sancto laurencio. Quidam rex magnus hyspanie paganus. (St. Laurentius.) app. 5.

80. De concordia. Quidam rex erat valde potens. (Ziegenauge. ) lat. 76.

81. De passioue cristi. Civitas quedam est juxta mare. (Drache durch lowen entferut.) app. 4.

82. De vindicta peccatorum. Miles quidam erat iniquus predo. (Fufs ab.) lat. 127.

83. De vigilando pastoris. Imperator quidam erat qui habuit nemus. (Eber, VII sap.)

67

84. De falsitate niulieriini adulteiaiuni. Quundara erat in civitate rom. (Hausschlufsel, VII sap.)

85. De subtili fure. Erat quontlam in civitate romana. Ohne mo- ralis. (Thurm Ilerodots, VII sap.) germ. 42.

8G. De falsitate mulierum adulterarum. Civis quidam erat iu civ. Ohne moralis. (Elster, VII sap.)

87. Castitatem debemus servare. Miles quidam senex sed justus. Ohne moralis. (Gattin, VII sap.)

88. Avaricia multa bona perdit. Octavianus regnavit dives valde. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

89. De falsitate prelatorum. Quidam imperator Rome regnavit. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

90. De servicio. Fuit quidam imperator qui statuit pro lege. (Abi- bas, 5.) lat. 17.

91. De dulcedine Cristi. Quidara pauper fuit iu quadam silva. (Dra- chenschwanz.) lat. 114.

92. De passione Cristi. Erat quidara iraperator qui habebat quod- dara nemus. (Nackte jungfrauen.) lat. 115.

93. De vindicta peccatorum. Justinus imperator in civitate romana. (Untreue gegen erretter.) lat. 117.

94. De amatoribus mundi Gestum sequitur. Narratur quod lex fuit facta. (Erbtheilung.) lat. 90.

95. De stulticia homiuum. Sicud dicit Esopus quidara vir transiens. (Schlange losen.) lat. 174.

9G. Pro quolibet peccato oportet penitere. Quidam dominus erat. (Zoll.) lat. 157.

97. Penitencia reconciliat peccatorera. Legitur in gestis Romanorum. (Feindliche briider.) lat. 39.

98. De passione Cristi. Cosdras imperator pugnaturus contra ini- micos. (Codrus.) lat. 41.

99. De annulis. Quidam rex habuit tres filios et unura lapidera. (Glassteine.) app. 14.

100. De stulticia peccatorum. Legitur in vitas patrum. (Drei nar- ren.) lat. 165.

101. Benefactoribus semper invidetur. Pompejus statuit pro lege. (Tn waffen begraben.) lat. 134.

102. De ingratitudine beneficii. Leuncius regnavit potens valde. (In- gratus und Guido.) lat. 119.

103. De prudencia. Domicianus in civitate Romana reguavit. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

68

104. De falsitate mulierum adulterarum. Thelouius regnavit dives valde. (Wachsbild.) lat. 102.

105. De tribulacione justorum. Erat quidam miles. (Placidus.) lat. 110.

106. Confessio mundat animam. Valerianus romane regnavit. (Stricke.) app. 16.

XVI. Cod. Wirceb. M. ch. 89, ynart.

Bl. 168 223i. XV. jh. Unvollstiindig.

Incipit Romanorum hystoria mistice designata. Bricht am ende von bl. 199« im anfang von cap. 46 ab, bl. 1996 leer, bl. 200 folgt cap. 52; bricht dann wieder auf 1)1. 2236 in no. 77 ab und ist bis bl. 248 leer. Offeubar eine abschrift von V oder dessen vorlage, da die abweichungen iu der zahlung in den irrthiimern von V begriin- det sind.

XVII. Cod. Tubing. (Univers.) M. c. 111, quart.

Brucbstiicke, 13 cap. XV. jh.

Enthalt drei vou derselben hand geschriebene bruchstucke, von denen jedes unmittelbar einem andern werke folgt.

1. Bl. 191 f. Quidam philosophus narrat quod sibi fuerunt com- missi. (Gotter wahleu.) app. 47.

2. Gestum contra falsos judices. Erat quidam imperator qui sta- tuit. (Schinden, mit sohn.) lat. 29.

3. Gestum de avaritia Superbia et luxuria. Legitur quod tres sy- rene. (Syrenen.) app. 41.

4. Gestum de beneficio humane redempcionis. Legitur in gestis romauorum. (Maxentius und Constautinus.) lat. 95.

5. Bl. 227 f. De fide katholica exemplum. Miles quidam erat qui tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

6. Sequitur gestum de diversis virtutibus. Legitur de quodam im- peratore. (Sarkophag.) lat. IG.

7. De quodam principe narratur qui cum viribus suis uon poterat hostes. (Wein vergiftet.) lat. 88.

8. Gestum de oratione. Plinius narrat quod sit quedam terra. (Musikquelle.) lat. 150.

9. Bl. 238 b f. De prelatis et potentibus sive judicibus. Dicit ysi- dorus. (Magnet und stahl.) app. 49.

10. Gestum de oppressoribus veritatis. Narrat augustinus quod egipcii. (Isis und Serapis.) lat. 22.

00

11. Exempluni de sancto spiritu. Beatus augustinus refert quod moris. (Vergiftetes herz brenut nicht.) lat. 23.

12. Erant duo fratres (|Uorum unus erat laycus alter autera Clericus. (Drei huchstaben.) germ. 20.

13. Gestum de perfecta paupertate. Refert saturnus quod dyogines. (Diogenes und Alexander.) germ. 1.5.

Xyni. Cod. Tn])iii?. (Wilhelmstift) X, 14, fol.

Bl. 1 06. Dann VII sap. (16 cap.) 1459. 82 cap.

1. Pampejus regnavit dives super omnia ac potens qui filiam ha- bebat. Ohne hund und lampe. (Entfiihrt und beschenkt.) lat. 1.

2. Gracianus regnavit qui statuit pro lege sub pena mortis quod filii. (Zwei briider, onkel.) lat. 2.

3. Honorius regnavit qui statuit pro lege quod si raulier esset. (Zweimal hinabstiirzen.) lat. .3.

4. Fridericus in civitate romana regnavit qui diu sine prole re- mansit. (Ring der vergefsenheit.) lat. 10.

5. Erat quidam imperator in cujus imperio erat quidam sacerdos. (Hundsquelle.) lat. 12.

0. Quidam imperator erat qui pulchram uxorem habuit qiiam miro modo. Zwei moralis. (C. D. M. R.) lat. 13.

7. Erat quidam imperator qui habuit quandam forestam in qua. (Nackte jungfrauen.) lat. 11.5.

8. Quidam miles [erat] qui castrura pulchrum habebat in quo ci- conie. (Storchin.) lat. 82.

9. Justinus in civitate romana regnavit qui statuit pro lege. (Un- treue gegen erretter.) lat. 117.

10. Miles quidam erat qui tres filios habebat qui cum mori deberet. (Drei ringe.) lat. 89.

11. Narrat albertus quod tempore philipi erat via inter duos montes. (Drache im hohhvege.) lat. 145.

12. Dicit ysidorus quod est quidam lapis qui magnes vocatur. (Magnet und stahl.) app. 49.

13. Erat quidam rex potens valde qui quandam forestam fecit. Nur der erste theil von lat. (Hundenamen.) lat. 142.

14. Refert Justinus quod cives lacedemonie semel conspiraverunt. (Wachsschrift.) lat. 21.

15. Narrat augustinus quod egipcii olim volebant edificare (i. e. dei- ficare). (Isis mid Serapis.) lat. 22.

70

16. Narrat eusebius in cronicis de quodam imperatore qui populum. (Coriolan.) lat. 137.

17. Regina quedam concepit filiura de servo rustico. (Zweierlei tuch.) lat. 2G.

18. Imperator quidam erat in cujus imperio erat quidam miles. (Wei- nendes hiindlein.) lat. 28.

19. Miles quidam erat qui intravit egiptum cogitabat quod ibi. (Gut anvertraut.) lat. 118.

20. Quidam homo erat qui unicum filium habebat cui post mortem. (Oelfafser.) app. 50.

21. Quidam imperator erat qui statuit pro lege quod victori de bello. (Triumph.) lat. 30.

22. Refert seneca quod in corporibus venenosis propter maliciam. (Wurmfrei.) lat. 32.

23. Erat quidam imperator qui unam puellam pulchram in filiam habebat. (Kopf hoch, bliud.) app. 51.

24. Legitur de vulture cum acceperit predam suam probat. (Ge- wichtprobe.) app. 52.

25. Legitur in gestis romanorum quod talis erat consuetudo. (Frie- denslamm.) lat. 35.

26. Miser vide principium medium et finem et invenies quod plenus es. (Was ist der meusch.) lat. 36.

27. Legitur in cronicis quod populus romanus columpnam marmo- ream. (Caesars todeszeichen.) lat. 97.

28. Legitur quod tempore hainrici imperatoris tercii quedam civitas. (Brieftaube.) lat. 38.

29. Refert alexander de naturis rerum quod virgilius in civitate ro- mana. (Virgils bild.) germ. 18.

30. Vidit (i. e. Dicit) ysidorus libro ethicorum quod in sicilia. (7 wun- derbare wasser.) app. 57.

31. De hominibus est loquendum unde dicit plinius et agellius. (15 wunderbare menschen.) lat. 175.

32. Erant duo fratres carnales unus clericus et alter laicus. (Drei buchstaben.) germ. 26.

33. Sagittarius quidam parvam aviculam capiens nomine phillomena. (Drei weisheiten lehren.) lat. 167.

34. Barlaam [narrat] quod peccator est similis homini qui eum timet. (Houig.) lat. 168.

35. Rex danorum tres reges qui stella duce ab oriente hierosolymam. (Heil. drei konige.) lat. 47.

71

36. Refert valerius quod zelongus consul edidit pro lege si quis vir. (Zaleucus.) lat, ;")().

37. Refert Josephus quod tyberius cesar requisivit (i. e. requisitus). (^''liegen.) lat. ;")!.

38. Refert Josephus in libro de causis rerum naturaliura quod in- venit noe. (Wein, vier eigenschaften.) lat. 150.

30. Quidam lusor occurrens beato Bernhardo equitanti dixit sibi. (St. Bernhard und der spieler.) lat. 170.

40. Adonyas quendam filium pulcherriraum sapientissiraura. (Justitia pax.) lat. 55.

41. Rex aseverus grande conviviura amicis parentibus et populi. (Esther.) lat. 177.

42. Porapeyus statuit pro lege quod quilibet miles post raortem. (In waften begraben.) lat. 134.

43. Tytus in civitate roraana regnavit qui statuit pro lege quod dies. (Focus.) lat. 57.

44. Benegarius regnavit qui statuit pro lege quod quicunque male- factor. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

45. Leuncius regnavit potens valde qui cura serael per iraperiura. (Ingratus und Guido.) lat. 110.

46. Thosias regnavit qui tres filios habebat quos multura dilexit. (Baumerbe.) germ. 81.

47. Darius in civitate roraana regnavit prudens valde qui habebat. (Jonathas.) lat. 120.

48. Jovinianus iraperator regnavit potens valde qui cura semel in stratu. (Jovinianus.) lat. 50.

40. Hanibal regnavit potens valde qui tantura unicam filiara habebat. (Redde.) lat. 20.

50. Octavianus regnavit dives valde qui super orania uxorem suara dilexit. (Hildegarde.) app. 53.

51. Herodes regnavit qui filiara pulchrara habebat quara miro raodo. (Sieben jahre treu.) gerra. 50.

52. Claudius regnavit qui tantum unicam filiara habebat generosam. (Socrates heirathet.) lat. 61.

53. Gayus regnavit iu civitate roraana prudens valde in cujus ira- perio. (Florentina.) lat. 62.

54. Vespasianus in civitate romana regnavit qui filiam pulcherrimam. (Aglas.) (Ariadne.) lat. 63.

55. Domicianus regnavit prudens valde ac per omnia justus. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

72

56. Adrianus regnavit qiii dives erat vakle in tantum quod sibi ba- silicam. (Sarkophag, kurz.) lat. 10.

57. Lueius in roma regnavit prudens valde qui habebat filiam pul- chrara. (Fleischpfand.) germ. 68.

58. Erat quidam imperator in cujus imperio erant duo latrones. (Biirgschaft.) lat. 108.

50. Helius in civitate romana reguavit qui cum semel de una civi- tate. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

60. Symachus reguavit dives valde quantum ad temporalia. (Schwarz.) germ. 35.

61. Severus regnavit qui pulchram filiam habebat quam multum di- lexit. (Waflfen aufhangeu.) lat. 66.

62. Narratur de duobus militibus quorum unus manebat in egypto. (Egypten und Baldach.) lat. 171.

63. Gallus regnavit prudens ac potens valde qui quoddam pallacium. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

64. Narratur de quodam homine qui vocabatur gantherus. (Freude ohne ende.; lat. 101.

65. Erat quidam miles nomine placidus qui uxorem habebat. (Pla- cidus.) lat. 110.

66. Quidam rex erat in anglia in cujus regione eraut duo milites. (Guido und Tyrius.) lat. 172.

67. Valerius regnavit potens valde qui tantum unicam filiam habebat. (Stricke.) app. 16.

68. Erat quidam rex justus valde ac prudens qui habebat in regno suo. (Todtensiegel.) lat. 128.

69. Miles quidam erat qui unicum filium habebat. (Fiinf fafser w^ein.) lat. 72.

70. Aurelianus regnavit in civitate romana potens valde. (Narren- apfel.) lat. 74.

71. Constantinus regnavit potens ac dives valde qui tres filios ha- bebat. (Drei wittwen.) lat. 75.

72. Valencianus regnavit dives valde in cujus imperio erant quatuor medici. (Aussatz vorgespiegelt.) lat. 132.

73. Quidam rex erat potens valde qui multas virtutes habebat. (Zie- geuauge.) lat. 76.

74. Theodosius in civitate romana regnavit dives valde qui duas filias. (Schon uud hafslich.) Vdt 77.

75. Quedam domiua erat nobilis que paciebatur multas injurias. (Stab und tasche.j lat. 25.

73

Tt). Olim erant tres sucii (^ui acl peregriiiaiuluni pergebant. (Trauni- brodJ lat. KiO.

77. Alexander regnavit qui unicum filium nomine Celestinus habebat. (Pferd mit /wei schafen.) lat. 1(33.

78. Cesar regnavit in cujus regno erat quidam miles geuerosus. (Krote und schlange.) lat. 99.

70. Gordianus regnavit in cujus regno erat quidam miles generosus. (Hahne.) hit. (IS.

80. Dyoclecianus regnavit qui statuit pro lege quod si mulier. fZwei- mal hinabstiirzen.) lat. 3.

81. Quidam philosophus narravit quod sibi traditi erant tres filii. (Gotter wahlen.) app. 47.

82. Quidam rex nobilis ac dives qui habuit uxorem predilectam. (Schiefsen. ) lat. 45.

XIX. Cod. Tnbiji^. (Wilhelmstift) X, 1.5, fol.

Bl. 1 226, unvollstandig. XV. jh.

Bricht bl. 22 in der rahmenerzahlung der VII sap. ab. Nach einem leeren blatte folgt ein neues werk.

Incipitur romanorum hystoria et mistice designata.

1. De ancilla que intellexit cantum avium etc. Adrianus regnavit. (Hahne.) lat. G8.

2. De milite qui ad peregrinandum etc. Dorotheus imperator regna- vit. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

3. De Gorgonio qui uxorem pulchram acceperat. Gorgonius regna- vit. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

4. De torneamento. Ademas regnavit dives valde. (Turnier.) lat. 113.

5. De rege qui filio pigriori etc. Polimius in civitate babilonie. ('Der faulste.) lat. 1)1.

6. De basilisco et speculo. Alexander regnavit qui dominatum. (Basilisk.) lat. 139.

7. De ciconia adulterata. Quidam miles fuit. (Storchin.) lat. 82.

8. De sarcophago invento. Legitur de ({uodam romanorum impe- ratore. (Sarkophag. ) lat. 10.

9. De principe qui inimicos occidit. De quodam priucipe sic nar- ratur. ( Wein vergiftet.) lat. 88.

10. De conswetudine et vita nostra. Rex erat qui habuit tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

74

11. De optenta misericordia etc. Narravit Eusebius in cronicis. (Co- riolun.) lat. 137.

12. De peregrino et tyranno. Quedam nobilis vidua paciebatur. (Stab und tasche.) lat. 25.

13. De rege et senescalco. Narratur quod quidam imperator nobilis. (Kaisertochter und seneschal.) germ. 11.

14. De iniquo judice etjudicio. Erat quidam imperator. (Schinden.) lat. 21).

15. De honoribus victoriis et molestiis. Erat quidam iraperator. (Triumph.) lat. 30.

16. De morte Allexandri regis. De morte allexandri cura sepultura ejus. (Alexanders begrlibnis.) lat. 31.

17. De arbore et uxoribus suspensis. Refert valerius quod quidara senex. (Haugebaum.) lat. 33.

18. De rege et duobus filiis. Pipinus in civitate romana regnavit. (Stiefkind und eignes.) lat. 116.

19. De diogine et allexandro. Refert Saturnus quod dyogines. (Dio- geues und Alexauder.) germ. 15.

20. De sacrificio et alexandro et puero. Refert valerius quod qui- dam puer. (Kohle.) gerra. 16.

21. De arbore infecta et virgine beata. Sicut ait palimius. (Theriak.) germ. 17.

22. De ymagine et regno mundi etc. Refert Valerius philosophus. (Virgils bild.) germ. 18.

23. De domina adulterata et austeritate patris. Erat quidam impe- rator. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

24. Quomodo rorae patuerunt hyancia. In medio rorae. (Curtius.) lat. 43.

25. De puella et pedissequa. Erat quidara imperator. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

26. De regina que tres habuit filios. Quidam rex nobilis. (Schiefsen.) lat. 45.

27. De fure et uxore et hospite vigilante. Quidam fur ad doraum. (MondstrahL) lat. 136.

28. De quatuor heremitis etc. Legitur in vitas patrura. (Grofste tugend.) app. 1.

29. De milite qui venit semi ambulans etc. Quidam miles. (Halb geritten.) lat. 124.

30. De tribus regibus qui munera obtulerunt. Rex Dariorum. (Heil. drei konige.) lat. 47.

75

31. De imperatore et filio (lui virgiiiem dertoravit. Refert valeriu.s. (Zaleucus.) lat. 50.

32. De probacione bonorum et malorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. Si.

33. De yonata qui habuit tria clinodia. Durius in civitate. (Juna- thas.) lat. 120.

34. Do nimia presumpcione etc. Dominicius imperator regn. (Jovi- nianus.) lat. iV.t.

35. De filio forstuarii etc. Hambribal regnavit multis annis. (Redde ) lat. 20.

36. De dulci melodia et piscatore. Tyberius in civitate romana. (Goldne angel.) lat. 85.

37. De imperatore cujus filiam duxit Socrates. Alexander imperator. (Socrates heirathet.j lat. 01.

38. De llorentiua que signat animam. Gayus in civitate. (Floren- tina.) lat. 62.

39. De serpente campana et judicio. Theodosius regnavit. (Riigen- glocke.) lat. 105.

40. De leone leena et leopardo. Legitur quod quidam rex. (LOwin ) lat. 181. .

4L De orto quem aper destruxit. Tyrannus in civitate romana. (Eber ohne herz.) lat. 83.

42. De virgine que camisiam fecerat. Antonius in civitate. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

43. De milite et falcone et domina. Pompeyus in civitate. (Falke ) lat. 84.

44. De tribus sociis et uno pane. Olim fuerunt tres socii. (Traura- brod.j lat. lOO.

45. De puero pastore et lupo. Luceus regnavit qui statuit. (Gnade.) germ. 34.

46. De muliere adulterata et filio. Adrianus regnavit rome. (Kerker- gesprach.) lat. 89.

47. De tribus viis et vita hominis. Melirus regnavit. (Sonst vier.) (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

48. De nigro cane et falcone et cornu. Symachus regnavit. (Lerai- cius.j (Schwarz.j gerra. 35.

49. De filia regis pro qua miles pugnavit. Secius regnavit. (Waffen aufhangen.) lat. 66.

50. De milite leone dracone et mari. Antonius regnavit. (^Yiiste.) app. 3.

76

51. De carpentario et iixore et caniisia. Gallus regnavit. (Keusch- heitshemd.) lat. 00.

52. De sagittario et philoraena. Sagittarius sive auceps. (Drei weis- heiten.) lat. 107.

53. De filia regis que noluit virum ducere. Erat quidam rex. (Drei fragen.) lat. 70.

54. De filio regis qui tres amicos habuit. Erat quidam rex. (Freun- desprobe.) lat. 129.

55. De thesauro trunco et fabro. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

50. De bucinatoribus et unica vita. Erat qnidam rex. (Todestrom- pete.) lat. 143.

57. De illo qui eruit oculos. Quintillus regnavit. (lOOgroschen.) lat.73.

58. De aureo pomo et stulto. Aureolanus regnavit. (Narrenapfel.) lat. 74.

59. De duobus medicis et eorum artibus. Erat quidam imperator. (Ziegenauge.) lat. 70.

00. De passione domini. Quedam civitas est juxta mare. (Drachen durch lowen entfernt.) app. 4.

01. De milite qui pedem servo amputavit. Miles erat. (Fufs ab.) lat. 127.

(02. De regina que filium regis occidere voluit etc. Unvollstandig.) (VII sap., rahmen.) germ. 40.

XX. Cod. Tubing. (Wilhelmstift) X, 47, quart.

Bl. 77 lOG , imvollstUndig. 1448.

Das letzte capitel (3<S) bricht am ende von bl. 106« ab, 1066 leer. Inhaltsanzeige bl. \b: Aliqua exempla ex gestis romanorum. Incipit Romanorum hystoria Mistice desiguata et primo

1. De milite qui ad peregrinandum profectus est. Dorotheus im- perator. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De gorgonio qui uxorem pulchram acceperat etc. Gorgonius regnavit. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

3. De beata virgine. Adonias regnavit dives valde. (Tochter haut.) (Turnier.) lat. 113.

4. De superbia. Polinius iu civitate babilonie regnavit. (Der faulste.) lat. 91.

5. De Superbia. Allexander regnavit qui dominium. (Basilisk.) lat. 139.

77

t». De Coufessione. Quidani niiles fuit. (Stincbin.) lat. 1^2.

7. De Nocunientis ad salutem. Legitur de quodiim imperatore.

(Sarkophag, kurz.) lat. 1(). !^. De decepcione dyaboli. De ([uodam jn-incipe sic narratur. (Wein

vergiftet.) lat. ss. 9. De Iside. Rex (luidam erat qui tres tilios habuit. (Drei ringe.)

lat. 80.

10. De beata virgine. Narrat euzebius in cronicis. (Coriolan.) lat. 137.

11. (Ohue iiberschr.) Quedam nobilis vidua paciebatur. (Stab und tasche.) lat. 25.

12. De Elemosyna. Erat quidara imperator. (Kaisertochter und se- neschal.) germ. 1 1.

13. De judicibus. Erat quidam imperator (jui statuit. (Schinden.) lat. 20.

14. Quidam imperator erat qui statuit quod cuilibet victori. (Triumph.) lat. 30.

15. De pauperibus et divitibus. De morte allexandri. (Alexanders begrabnis.) lat. 31.

IG. Refert valeriauus quod quidam paternus flens. (Hangebaum.) lat. 33.

17. Pipp}Tius regnavit iu civitate romaua. (Stiefkind oder rechtes.) lat. 116.

18. Refert Saturnus quod dyogenes ita erat iu paupertate. (Dio- genes und Alexander.) germ. 15.

19. Refert valerianus in tercio libro quod quidam puer. (Kohle.) germ. IG.

20. Sic ait pollinius quod est quedam arbor. (Theriak.) germ. 17.

21. Refert allexauder philosophus de uaturis rerum. (Virgils bild.) germ. 18.

22. Erat quidam imperator qui statuit pro lege. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

23. lu medio rome iu quodam loco aperta est terra. (Arrilius.) (Curtius.) lat. 43.

24. Tyberius imperator regnavit. (Dehnbares Glas.) lat. 44. (An- fang: Tiberius = Liberius.)

25. Erat quidam imperator qui habuit unam filiam. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

2G. Fuit rex nobilis, dives atque sapiens. (Schiefseu.) lat. 45. 27. Quidam fur ad cujusdam domum divitis veuit. (Mondstrahl.) lat. 13G.

28. Quidam miles queudam regem a quo feodatus fuit. (Halb ge- ritten.) lat. 124.

29. Erant duo fratres carnales unus clericus. (Drei buchstaben.) germ. 2G.

30. Ilabetur iu quodam libro de colloquio petri ad jhesum. (Vier narren.) lat. 1(34.

31. Rex daryorum tres magos qui Cristo munera obtulerunt. (Heil. drei konige.) lat. 47.

32. Refert valeriauus quod Zelongus imperator statuit. (Zaleucus.) lat. 50.

33. Allexander magnus pori regis indorum curiam iutravit. (Ge- schirr stehlen.) app. 2.

34. Tytus iu civitate romaua regnavit qui statuit. (Focas.) lat. 57.

35. Severorus imperator regnavit qui statuit pro lege. (Drei wahr- heiten, frei.) lat. 58.

36. Ezechias regnavit qui tres filios habuit, (Baumerbe.) germ. 81.

37. Darius imperator in civitate regnavit. (Jonathas.) lat. 120.

38. Jovinianus imperator regnavit. (Unvollstandig. ) ( Jovinianus. ) lat. 59.

XXI. Cod. Beroliii. lat. quart. 184.

Bl. 566 996. Vor 1441. 90 cap.

Incipiunt Gesta Romanorum.

1. De milite qui ad peregrinandum etc. Dorotheus imperator. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. De Gorgonio qui uxorem etc. Gorgonius iu civitate. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

3. De morte et hastiludio. Adonias reguavit. (Turnier.) lat. 113.

4. De rege qui tilio pigriori etc. Poliuius iu civitate. (Der faulste.) lat. 91.

5. De basilisco et speculo. Allexander regnavit. (Basilisk.) lat. 139.

6. De Ciconia adulterata. Quidam miles fuit. (Storchin.) lat. 82.

7. De Sarcofago invento. Legitur de quodam. (Sarkophag.) lat. 16.

8. De milite qui inimicos etc. De quodam principe. (Wein ver- giftet.) lat. 88.

9. De consuetudiue et vita nostra. Rex quidam fuit. (Drei ringe.) lat. 89.

10. De obteuta misericordia etc. Narrat eusebius. (Coriolan.) lat. 137.

11. De peregrino pugnaute etc. Quedam nobilis vidua. (Stab und tasche.) lat. 25.

79

12. De rege et Seuasculo etc. Qiiiiluiu uobilis iuiperator. (Kuiser- tochter, seneschal.) germ. 1 1 .

13. De iniquo judice. Erat quidam imperator. (Schiuden.) lat. 29.

14. De liouoribus victoris et molestiis. Erat quidaui iniperator. (Triuuiph.) lat. 30.

15. De morte Allexau(hi. Allexander cum sepultura. (Alexanders begrabuis.) lat. 31.

10. De arbore et de uxoribus suspensis. Refert Valerius. (Hiinge- baum.) lat. 33.

17. De regina et duobus iiliis. Typinus regnavit. (Stiefkind und rechtes.) lat. 11(3.

18. De Diogene philozopho. Refert Saturnus. (Diogenes und Alexan- der.) lat. 15.

19. De sacriticio. Refert Valerius iu tercio libro. (Kohle.) germ. 16.

20. De arbore iufecta etc. Sicut ayt Polinius. (Theriak.) germ. 17.

21. De imagine et regno mundi etc. Refert Allexander. (Virgils . bild.) germ. 18.

22. De auima adulterata etc. Erat quidam imperator. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

23. De Roraa quomodo est aperta. In medio rome. (Curtius.) lat. 43.

24. De puella et uutrice. Erat quidam imperator. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

25. De quatuor heremitis. Legitur in vitas patrum. (Grofste tugend.) app. 1.

26. De regiua que tres filios etc. Rex quidam. (Schiefsen.) lat. 45.

27. De fure et hospite vigilante. Quidam fur ad- cujusdam. (Mond- strahl.) lat. 136.

28. De milite qui semi ambulans venit. Quidam miles. (Halb ge- ritteu.) lat. 124.

29. De duobus fratribus etc. Erant duo fratres. (Drei buchstaben.) germ. 26.

30. De tribus regibus. Rex Danorum. (Heil. drei konige.) lat. 47.

31. De Zelono imperatore. Refert Valerius. (Zaleucus.) lat. 50.

32. De Allexandro magno. AUexander magnus. (Geschirr stehlen.) app. 2.

33. De Tyto et Virgilio et Foca. Tytus iu civitate. (Focas.) lat. 57.

34. De peccatore et confessione. Eenogarus imperator. (Drei wahr- heiten, frei.) lat. 58.

35. De probacione bonorum et malorum. Echias regnavit. (Baum- erbe.) germ. 81.

80

36. De Joiiatlia et Dario. Darius in civitate. (Jonathas.) lat. 120.

37. De niraia presumptione coutra cleum. Jovianus. ( Jovinianus. ) lat. 59.

38. De filio forestarii etc. Naxibal regnavit. (Redde.) lat. 20.

39. De dulci melodia. Tyberius in civitate. (Goldne angel.) lat. 85.

40. De Claudio imperatore. Claudius regnavit. (Socrates heirathet.) lat. GI.

41. De Florentina etc. Gayus regnavit. (Florentina.) lat. 62.

42. De campana et judicio. Theodosius in civitate. (Riigenglocke.) lat. 105.

43. De leena adulterata. Rex quidam habuit. (Lowin.) lat. 181.

44. De orto quem aper destruxit. Troyanus in civitate. (Eber ohne herz.) lat. 83.

45. De virgine que camisiam fecit. Anthonius regnavit. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

46. De domina et milite. Pompeyus in civitate. (Falke.) lat. 84.

47. De tribus sociis etc. Olim erant tres socii. (Traumbrod. ) lat. 106.

48. De puero nutriendo. Lucius regnavit. (Gnade.) germ. 34.

49. De muliere adulterata. Adrianus regnavit. ( Kerkergesprach. ) lat. 86.

50. De quatuor viis. Telius in civitate. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

51. De nigro equo et Simacho. Simachus regnavit. (Schwarz.) germ. 35.

52. De filia et passione domiui. Severus rex. (Waffen aufhangen.) lat. 66.

53. De milite et leone etc. Anthouius reguavit. (Wiiste.) app. 3.

54. De aucilla que cautum etc. Adriauus reguavit. (Hahue.) lat. 68.

55. De carpentario et camisia. Gallus regnavit. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

56. De sagittario et saucta Trinitate. Sagittarius quidam. (Drei weisheiten.) lat. 167.

57. De filia regis que uoluit etc. Erat quidam rex. (Drei fragen.) lat. 70.

58. De filio qui tres amicos etc. Quidam rex erat. (Freundesprobe.) lat. 129.

59. De thesauro in trunco et avaro. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

60. De bucciuatoribus. Quidam rex erat. (Todestrompete.) lat. 143.

81

Gl. De illo qiii sibi oruit oculos. Quintilhis resnavit. (100 gro-

schen.) lat. 7:5. 1)2. De aureo pomo et stulto. Aurelianus regnavit. (Narrenapfel.)

lat. 74. G3. De duobus medicis. Quidani rex erat. (Ziegenauge.) lat. 7G. (54. De jiassione Christi. Quedam civitas erat. (Drache durch lowen

entfernt.) app. 4. G5. De milite qui pedem faniulo amputavit. Miles quidam erat. (Fufs

ab.) lat. 127. GG. De regina que filium regis etc. Poncianus iraperator. (VII sap.,

rahmen.) germ. 40. <j7. De leporario falcone et serpente. Erat quidam miles. (Hund,

VII sap.) germ. 41. G8. De apro et pastore. Quidam imperator erat. (Eber, VII sap.)

69. De milite et uxore adulterata. Quondam erat. (Hausschliifsel, VII sap.)

70. De milite cui filius etc. Quidam miles erat. (Thurm Herodots, VII sap.) germ. 42.

71. De pica que loquebatur. Civis erat quidam. Ohne moralis. (Elster, VII sap.)

72. De milite et juvene uxore. Miles quidam senex. Ohne moralis. (Gattenprobe, VII sap.)

73. De turri et imaginibus, Octavianus regnavit. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

74. De septem sapientibus. Quidam imperator. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

75. De Abiba et Imperatore. Quidam imperator. (Abibas, 5.) lat. 17. 7G. De paupere qui cecidit etc. Quidam pauper fuit. (Drachen-

schvvanz.) lat. 114.

77. De unicornu etc. Erat quidam imperator. (Nackte jungfrauen.) lat. 115.

78. De puella quam tyrannus defloravit. Justinus in civitate. (Un- treue gegen erretter.) lat. 117.

79. De divisione fratrum. Narratur quod lex fuit. (Erbtheilung.) lat. 90.

80. De regimine corporis et auime. Regina quedam. (Zweierlei tuch.) lat. 2G.

81. De illo qui vidit serpentem ligatum. Legitur. (Schlange losen.) lat. 174.

82. De latrone. Quidam dominus erut. (Zoll.) lat. 157.

Ocstcrley, Gcsta Romanoruni, O

82

83. De cliiobus fratribus discordantibus. Legitur iu gestis romanorum. (Feindliche briider.) lat. 39.

84. De bello Christi coutra diiabolum. Cosdras imperator. (Codrus.) lat. 41.

85. De tribus filiis et lapide precioso. Quidam rex. ( Glassteine. ) app. 14.

86. De precoue et nobili femina. Refert Valerius. (Mutter stillen.) app. 19.

87. De Ethiope succindente ligna. Legitur in vitas patrum. (Drei narren.) lat. 165.

88. De passione domini. Pampeiius statuit. (In waffen begraben.) lat. 134.

89. De ingrato et Gidone. Tenucius regnavit. (Ingratus und Guido.) lat. 119.

90. De mercatore qui tres sapientias vendidit. Domicianus. (Drei weisheiten verkaufen.) lat. 103.

XXII. Cod. Beroliii. germ. 643, fol.

Bl. 1 46a. XIV. jh. (vor 1377.) 82 cap.

Ira anfange einige bogen pergament. Bl. 273 findet sich die jahres- zahl 1377, die ersteu stiicke sind aber entschieden alter. Anfang ver- bunden, die blatter folgen: 1; 4 6; 2, 3; 10, 11; 7 9; 12. Oben von spaterer haud: Incipiunt gesta Romanorum. Moralis. : Misticus sensus.

Incipit historia Romanorum mistice designata.

1. De milite qui ad peregriuandum profectus est. Dorotheus im- perator. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. Renagarus imperator regnavit qui statuit pro lege quod quicun- que. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

3. Sequitur de voca fabro. Vocas in civitate romana regnavit qui posuit. (Focas.) lat. 37.

4. Sequitur Gorgonius regnavit in civitate romana qui uxorem pul- chram. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

5. Ademas regnavit dives valde qui torneamenta et hastiludia mul- tum. (Turnier.) lat. 113.

6. De rege qui filio pigriori regnum disposuit. Polimius in civitate babilonie. (Der faulste.) lat. 91.

7. Sequitur de basilisco et speculo. Allexander regnavit qui domi- natum tocius. (Basilisk.) lat. 139.

83

8. De ciconia adulterata. Quidam miles fuit ([ui habebat castium pulchrum. (Storchin.) lat. 82.

9. De sarcophago invento. Legitur de quodam romanorum impera- tore. (Sarkophag, kurz.) lat. lO.

10. De principe qui inimicos suos occidit. De quodam principe sic narratur. (Wein vergiftet.) lat. HS.

11. De consuetudine et vita nostra. Rex quidam erat qui habuit tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

12. De optenta raisericordia et virgine beata. Narrat Euzebius in canonicis. (Coriolan.) lat. 137.

13. Sequitur de peregrino et tyranno XI. Quedara nobilis vidua pacie- batur. (Stab und tasche.) lat. 25.

14. Sequitur. De rege et senescalco et amico XII. et cetera. Nar- rator quod quidam. (Kaisertochter, seneschal.) germ. 11.

15. Sei[. De iniquo judice et judicio XIII. Erat quidam imperator qui statuit. (Schinden.) lat. 29.

16: Seq. De honoribus et victoriis et molestiis XIIII. Erat quidam imperator. (Triuraph.) lat. 30.

17. Seq. De raorte allexandri regis. De morte allexandri cum sepul- tura ejus aurea. (Alexanders begrabnis.) lat. 31.

18. Seq. De arbore et uxoribus suspensis. Referet valerius quod qui- dara senex. (Hangebaum.) lat. 33.

19. Seq. De rege et duobus tiliis XVII. Lipinus in civitate romana. (Stiefkind und eignes.) lat. 116.

20. De diogene et allexandro rege XVIII. Refert Saturnus quod dio- genes ita. (Diogeues und Alexander.) germ. 15.

21. De sacrificio allexandri et puero XIX. Refert Valerius in tercio libro. (Kohle.) germ. 16.

22. De arbore infecta et virgine beata XX. Sicut ait polinius quod est. (Theriak.) germ. 17.

23. Seq. De ymagine et regno mundi et pomo. Refert Valerius philo- sophus. (Virgils bild.) gerra. 18.

24. Seq. De anima adulterata et austeritate patris. Erat quidam im- perator. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

25. Seq. De pedissequa et puella. Erat quidam imperator qui habuit filiam. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

26. De regina qui (i. e. que) tres filios habuit. Rex quidam dives atque sapiens. (Schiefsen.) lat. 45.

27. De fure et uxore et hospite vigilante. Quidara fur ad domura cujusdam. (Moudstrahl.) lat. 136.

6*

84

28. Seq. De milite qiii veuit semi ambulans etc. Quidam miles ad curiam. (Halb geritten.) lat. 124.

29. Seq. De tribus magis qui domino muuera obtulerunt. Rex da- riorum. (Heil. drei kouige.) lat. 47.

30. De imperatore et filio qui virginem defloravit. Refert Valerius quod Selongus. (Zaleucus.) lat. 50.

31. De allexaudro et rege indorum. Allexander magnus pori regis iudorum. (Geschirr stehleu.) app. 2.

32. De probacione bonorum et malorum. Ezechias regnavit qui tres. (Baumerbe.) germ. 81.

33. De Jouatha qui tria cliuodia habuit. Darius iu civitate romana. (Jouathas.) lat. 120.

34. Seq. De uimia correccione et presumpcioue. Joviniauus impe- rator. (Joviuiauus.) lat. 59.

35. Seq. De dulci melodia et piscatore. Tiberius in civitate romana. (Goldue angel.) lat. 85.

36. Seq. De Imperatore cujus filiam duxit socrates. Blaudius in civi- tate. (Socrates heirathet.) lat. 61.

37. Seq. De iiorentina que auimam siguificat. Garius in civitate. (Florentiua.) lat. 62.

38. Seq. De serpeute et campaua et judicio. Theodosius regnavit in civitate. (Riigeuglocke.) lat. 165.

39. Seq. De leoue et leena et leopardo. Legitur quod quidam rex habuit. (Lowin.) lat. 181.

40. Seq. De orto quem aper destruxit. Trajauus in civitate romaua regn. (Eber ohue lierz.) lat. 83.

41. De virgiue que camisiam fecerat. Anthonius lu civitate Romaua. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

42. Seq. De milite et falcone et domiua. Pampeyus iu civitate Ro- mana. (Falke.) lat. 84.

43. De tribus sociis Et uno pane. Olim fueruut tres socii. (Traum- brod.) lat. 106.

44. De puero et pastore et lupo. Lucius reguavit in civitate romana. (Gnade.) germ. 34.

45. De militissa adulterata et lilio. Adrianus in civitate romana regn. (Kerkergespriich.) lat. 86.

46. De quatuor viis et vita hominis. Melius in civitate romana regnavit. (Kreuz mit iuschriften.) lat. 65.

47. De nigro equo et cane et falcone. Tymachus in civitate romana. (Aemicius.j (Schwarz.) germ. 35.

85

4S. De tiliu regis pro qiui miles piignavit. Serius regnavit qiii uni-

cam filiam. (Waffen aufhangen.) lat. GG. 40. Seq. de ancilla que intellexit cantum avium. Adrianus regnavit

valde. (Iliiiine.) lat. (*)S. .oO. De sagittario et j)liilomena. Sagittarius sive auceps philomenam.

(Drei weisheiten.) lat. IGT.

51. De filia regis (|ue noluit virum ducere. Erat quidam rex qui pulchram. (Drei frageu.) lat. 70.

52, Seq. De filio regis qui tres amicos habuit. Erat quidam rex qui unicum, (Freundesprobe.) lat. 129.

5.^. De illo qui eruit oculos. Quintillus regnavit qui statuit pro lege. (100 groschen.) lat. 7:3.

54. De buccinatoribus et unica vita. Erat quidam Rex qui statuit. (Todestrompote.) lat, 143.

55. De aureo pomo et stulto. Aureolanus regnavit potens valde. (Narrenapfel.) lat. 74.

5G. De duobus medicis et eorum artibus. Erat quidam imperator.

(Ziegenauge.) lat, 7G, 57, Seq, De passione domini. Quedam civitas erat juxta mare. (Dra-

chen durch lowen entfernt.) app. 4. 5!-'. Seq. De milite qui pedem servo amputavit. Miles erat quidam.

(Fufs ab.) lat. 127. 59, Seq. De regina que filium regis occidere voluit. Poncianus im-

perator, (VII sap,, rahmen, mit schlufs,) germ, 40, GO, De milite et uxore adulterata, Miles quidam vero erat in una

civitate, (Hausschliifsel, VII sap.) Gl. De turri et yraaginibus. Mtavianus (i, e, Octavianus) in civitate.

(Virgils thurm, VII sap.) germ. 43, G2. De septem sapientibus et Imperatore ceco. Quidam Imperator

Rome. (VII sap., VII sap.) germ. 48. G3. Seq. De abiba qui tres ictus ad portam pulsavit. Erat quidam

imperator. (Abibas, 5.) lat. 17. G4. De paupere qui cecidit in foveam. Quidam pauper fuit in qua-

dam villa. (Drachenschwanz.) lat. 114. G5. Seq. De unicorno et duabus virginibus. Quidam Imperator ha-

buit. (Nackte jungfrauen.) lat, 115, G(). De puella que deflorebatur. Justinus iu civitate Romana regnavit.

(Untreue gegen erretter.) lat. 117. G7, De divisione fratrum de libera et ancilla, Narravit quidam quod

lex, (Erbtheilung.) lat. 90.

86

68. Seq. De regimine corporis et anime. Regina quedam concepit iilium. (Zweierlei tuch.) lat. 26.

69. De viro qui vidit serpeutem ligatum. Quidam enim erat vir. (Schlange losen.) lat. 174.

70. De Janitore et gibboso. Erat quidam dominus qui habuit unum Janitorem. (Zoll.) lat. 157.

71. De duobus fratribus discordantibus. Legitur iu gestis romanorum. (Feindliche briider.) lat. 39.

72. Seq. De bello Cristi contra diabolum. Costras imperator contra inimicos. (Codrus.) lat. 41.

73. De tribus tiliis et lapide precioso. Rex quidam habuit tres filios. (Glassteine.) app. 14.

74. De poute et feris. Erat quidam homo qui semel de uno regno. (Briicke.) germ. 53.

75. De precone et domina nobili. Refert valerius quod quidam preco. (Mutter stilleu.) app. 19.

76. De etyope qui in silva ligna collegit. Legitur in vitas patrum. (Drei narren.) lat. 165.

77. De passioue domini. Pompeus reguavit qui statuit pro lege. (lu waffen begraben.) lat. 154.

78. De iugrato et gwidone. Lenucius regnavit potens valde qui cum semel. (lugratus und Guido.) lat. 119.

79. De mercatore qui tres sapiencias veudidit. Domicrarius in civi- tate. (Drei weisheiten kaufeu.) lat. 103.

80. De milite et uxore adulterata. Theleminus rome regnavit. (Wachs- bild.) lat. 102.

81. De Eustachio qui ante vocabatur placidus. (Placidus.) lat. 110.

82. De filia regis et quinque militibus. Valerius regnavit potens valde. (Stricke.) app. 16.

XXIII. Cod. Berolin. theol. lat. 10, quart.

Bl. 144/;~149/>. Auswahl. c. 1446.

Nach einem bruchstiicke der Narrationes von Odo de Ceringtonia (vgl. Jahrbuch fiir roraan. liter. 1858, 2), zu welchem das verlegte blatt 145 gehort, folgt unter dem titel 'speculum liugwe' eine auswahl von stiicken der G. R., die deshalb bemerkeuswerth ist, weil sie mit den entsprechenden capiteln des vulgartextes so genau stimmt, dafs eine gemeiuschaftliche grundlage augeuommen werdeu mufs. Diese auswahl ist keiu bruchstiick, soudern ein abgeschlofsenes ganzes, was

87

daraus liervorgeht, dafs hlatt 140, wie der anfang zweispaltig geschrie- hen, ani ende noch /vvei durchgehende zeilen enthrdt, um das letzte capitel zu schliefsen, das folgende blatt aber ganz leer geblieben ist. Incipit speculuni lingwe.

1. De reconsiliacione prinii peccati. Dyoclecianus regnavit in cujus. (Bruderneid.) lat. 7.

2. De penitoncia. Erat quidam rex Indorum qui unicum filium ha- buit. (Solin tlieht zum feiude: versohnt.)

3. Contra divites et mundi potentes. Narratur de raorte alexandri. (Alexanders begrjibnis.) lat. 31.

4. De cristi passioue. Rex quidam erat ([ui statuit pro lege. (Triumph.) lat. 3U.

5. De raortificacione viciorum. Refert valerius quod homo quidam (patinus). (Haugebaum.) lat. 33.

6. De iucarnacione cristi. Quidam imperator erat qui quandam fe- nestram (i. e. forestam). (Nackte jungfrauen.) lat. 115.

7. De coufessione et penitencia. Rex quidam regnavit qui statuit pro lege. (Drei wahrheiteu, frei.) lat. 58.

8. (Ohne iiberschrift.) Recitat ovidius II" libro metaphoseos fabula 11. (Pallas.)

9. De gula et luxuria. Alexander regnavit qui magistrum suum aristotilem. (Giftuahrung.j lat. 11.

\0. De misericordia et justicia. Cesar quidara regnavit qui statuit pro lege. (Zwei frauen entfiihrt.) lat. 4.

11. De incarnacione domini nostri ihesu cristi. Adonyas regnavit dives valde. (Turnier.) lat. 113.

12. De superbia. Alexander regnavit et dominium mundi optinuit. (Basilisk.) lat. 139.

13. De confessione. Quidam miles erat qui castrum habebat. (Stor- chin.) lat. 82.

14. De pigris converti uolentibus. PoIIynius regnavit qui tres filios habuit. (Der faulste.) lat. 91.

XXIV. Cod. Stnttgrard. theol. ct philos. 200, fol.

BI. 44-596. XIV. jli. Wenn voUstandig 91 cap.

Mit zwei lucken, einer grofseren zwischen bl. 48 und 49 (cap. 21 und 22) und einer kleineren zwischen bl. 55 und 5(') (cap. 39 uud 40). Das fehlende kann aus XLI ergiinzt werden, rait dera es vollig uber- einstimmt.

Gesta Romauorum moralisata (von fremder hand, der letzten des codex).

1. Dorotheus imperator statuit pro lege quod filii parentes suos susteutarent. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. Gorgonius regnavit In civitate romana qui uxorem pulchram ac- cepit. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

3. Adonias regnavit dives valde qui torneamenta et hastiludia. (Tur- nier.) lat. 113.

4. Pollemius in civitate babylonie regnavit qui tres filios habuit. (Der faulste.) hit. 91.

5. Alexander regnavit qui dominium tocius mundi obtinuit. (Basi- lisk.) lat. 139.

6. Quidam miles fuit qui habebat castrum forte. (Storchin.) lat. 82.

7. Legitur de quodam imperatore romano construente. (Sarkophag, kurz.) lat. 16.

8. Legitur de quodam principe quod cum omnibus viribus. (Wein vergiftet.) lat. 88.

9. Rex quidam erat qui habuit tres filios qui cum cepit raori. (Drei ringe.) lat. 89.

10. Legitur in gestis romanorum quod mos erat romanorum. (Kerze.) lat. 98.

11. Narrat eusebius de quodam imperatore qui populum romanum. (Coriolan.) lat. 137.

12. Quedam nobilis vidua paciebatur multas injurias. (Stab und tasche.) hxt. 25.

13. Legitur quod quidam Imperator nobilis qui habuit pulchram filiam. (Kaisertochter, seneschal.) germ. 11.

14. Erat quidam Imperator qui statuit pro lege et sub pena gravi. (Schinden.) lat. 39.

15. Quidam imperator qui statuit pro lege quod quilibit victori. (Triumph.) lat. 30.

16. De morte alexandri. Cum sepultura ejus fieret aurea. (Alexan- ders begrabnis.) lat. 31.

17. Refert Valerius quod patinus flens dixit vicino suo. (Hange- baum.) lat. 33.

18. Pipinus regnavit in civitate romana qui quandam puellam. (Stief- kind und leibliches.) lat. 116.

19. Refert dyogenes qui ita in paupertate fuit. (Diogenes und Alexan- der.) germ. 15.

89

lU Kefert valerius libro III" quod iiuidam puer nobilis. (Kohle.) germ. 1().

21. Sicut ait plinius quod est arbor quedam in judea. (Nuv anfaug; lucke.) (Theriak.) gerni. 17.

22. (57.) Schlufs des capitels auf bl. 49 a. (Drei weisheiten.) lat. 167.

23. Quidam rex erat qui tantum unum filium iiabuit. (Freundes- probe.) lat. 129.

24. Erat quidam avarus sedens juxta mare. (Schatz im baume.) lat. 109.

25. Quidam rex erat qui statuit pro lege. (Todestrompete.) lat. 143.

26. Quintillus regnavit qui statuit pro lege ut ([uisquis cecus. (100 groschen.) lat. 73.

27. Aurelianus regnavit in civitate romana potens valde. (Spielball.) lat. 74.

28. Quedam civitas erat juxta mare que a bestiis veneuosis. (Dra- chen durch lowen entfernt.) app. 4.

29. Myles quidam erat magnus predo qui habebat unum famulum. (Fufs ab.) lat. 127.

30. Erat quidam myles strenuus qui tantum unicum filium habuit. (Hund, VII sap.) gerra. 41.

31. Quidam Tmperator erat qui habuit quoddam nemus. (Eber, VII sap.)

32. Erat in una civitate miles senex qui quandam juvenculam. (Haus- schliifsel, VII sap. kurz.)

33. Erat in civitate romaua quidam railes qui duas filias habiiit. (Thurm Herodots, VII sap.) germ. 42.

34. Octavianus regnavit in civitate roraana valde dives. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

35. Rex quidani miro modo inflatus ille intendebat. (Peter und Paul, seueschals weib, VII sap.) germ. 44.

36. Erat quidam Imperator qui statuit pro lege ut quicunque. (Abi- bas, 5.) lat. 17.

37. Quidam pauper fuit in quadam villa qui ivit. (Drachenschwanz.) lat. 114.

38. Erat quidam Imperator qui habuit quoddam nemus. (Nackte jung- frauen.) lat. 115.

39. Quidam princeps erat in una civitate cujus populus. (Anfang; liicke.) (Waffen beschreiben.) lat. 152.

90

40. (85.) Anfang fehlt noch, bl. 5G. (In wafFen begraben.) lat. 134.

41. Valerius regnavit rome potens valde qui unicam filiam habebat. (Stricke.) app. IG.

42. Erat quidam rex consciencia motus ad terram sanctam. (Lowen- hochzeit.) app. 20.

43. Dyoclecianus regnavit Rome qui pro lege statuit si mulier. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

44. Erat quidam rex qui quendam pauperem ad divicias promovit. (Freundliche worte.) lat. 130.

45. Adrianus regnavit Rome dives valde qui sibi basilicam construxit. (Sarkophag, lauger.) lat. 16.

46. Legitur quod tres syrenes in silva fuissent. (Sirenen.) app. 41.

XXV. Cod. Stnttgard. tlipol. et pliilos. N, 184, qiiart.

XV. jh. (1425.) 91 cap.

Bis auf einzelnes von fremder hand am rande beigeschriebene ohne iiberschriften. Am ende des unmittelbar vorhergehenden werkes: 1425. Bis cap. 76 fast durchgiingig gleich XVIII.

1. Pompejus regnavit dives super omnia et poteus. (Ohne hund und lampe.) (Entfiihrt und beschenkt.) lat. 1.

2. Fraciauus regnavit qui statuit pro lege sub pena mortis. (Zwei briider, onkel.) lat. 2.

3. Honorius regnavit qui statuit pro lege quod mulier que esset. (Zweimal hinabstiirzen.) lat. 3.

4. Fridricus in civitate romana regnavit qui diu sine prole re- mansit. (Ring der vergefsenheit.) lat. 10.

5. Erat quidam imperator in cujus imperio erat quidam sacerdos. (Hundsquelle.) lat. 12.

6. Quidani imperator erat qui pulcherrimara uxorem habuit. (Platz fiir die buchstaben in der moralis. ausgefiillt. (C. D. M. R.) lat. 13.

7. Erat quidam imperator qui habuit quandam forestam. (Nackte jungfraueu.) lat. 115.

8. Erat quidam miles qui castrura pulcherrimum habebat. (Stor- chin.) lat. 82.

9. Justinus in civitate romana regnavit qui statuit pro lege. (Un- treue gegen erretter.) lat. 117.

10. Miles quidam erat qui tres iilios habebat qui cum raori deberet. (Drei ringe.) lat. 89.

91

11. Narrat albertus (luod tempore philipi erat via. (Drache ini liohl- wege.) lat. 145.

1 2. Dicit ysidorus quod est quidani lapis qui magnes vocatur. (Magnet und stahl.) app. 41'.

1.'). Erat quidam rex valde potens qui quandani forestam fecerat. (Nur erster theil des textes.) (Ilundenamen.) lat. 142.

14. Refert justinus quod cives lacedemonie conspiraverunt contra re- gem. (Wachsschrift.) lat. 21.

15. Narrat augustinus quod egipcii olim voleljant deificare ysidem. (Isis und Serapis.) lat. 22.

It). Narrat eusebius in cronicis quod quidam erat imperator. (Co- riolan.) lat. 137.

17. Regina quedam concepit filium de servo suo rustico. (Zweierlei tuch.) lat. 26.

18, Erat quidam imperator in cujus imperio erat quidam miles. (TVei- neudes hiindlein.j lat. 2!^.

U). Miles quidam erat qui intravit egiptum cogitabat quod ibi vellet. (Gut anvertraut.) lat. 118.

20. Quidam homo erat qui unicum filium habebat cui post mortem. (Oelfafser.) app. 50.

21. Erat quidam iraperator qui statuit pro lege quod victori de bello. (Triumph.) lat. .30.

22. Refert seueca quod in corporibus venenosis propter maliciam. ("Wurmfrei.) lat. 32.

23. Erat quidara imperator qui unam puellam pulchram in filiam. (Kopf hoch, blind.) app. 51.

24. Regnavit allexander qui aristot^em magistrum habebat. (Aristo- teles fiinf lehren.) lat. 34.

25. Legitur de vulture cum acceperit predam. (In der moralis. von 24.) (Gewichtprobe.) app. 52.

20. Legitur in gestis romanorum. (In der moralis. von 24.) (Frie- denslamm.) lat. 35.

27. Miser, vide principium tuum, medium et tinem et invenies. (Am ende: Bucephalus; auch XVIII.) (Was ist der mensch.) lat. 36.

28. Legitur in cronicis quod populus romanus columpnam marmo- ream. (Ciisars todeszeichen.) lat. 97.

21». Legitur quod tempore heinrici imperatoris tercii quedam civitas

fuit. (Brieftaube.) lat. 38. .30. Refert alexander de naturis quod virgilius in civitate romana.

(Virgils bild.) germ. 18.

92

'51. Dicit ysidorus quod in sicilia sunt duo fontes. (Sieben wunder- bare ^vasser.) app. 57.

32. De hominibus est loquendum unde dicit plinius. (15 wunderbare menschen.) lat. 175.

33. Erant duo fratres carnales unus clericus et alter laicus. (Drei buchstaben.) germ. 20.

34. Sagittarius quidam parvam aviculam capiens nomine philomena. (Drei weisheiten lehren.) lat. 1G7.

35. Barlaam narrat quod peccator est similis homini qui cum timet. (Honig.) lat. 1G8.

36. Rex dannorum tres reges qui stella duce ab oriente Jerusalem. (Heil. drei konige.) lat. 47.

37. Refert valerius quod czelongus consul edidit pro lege si quis. (Zaleucus.) lat. 50.

38. Refert Josephus quod tyberius cesar requisivit cur provinciarum. (Fliegen.) lat. 51.

39. Refert Josephus in libro de causis rerum naturalium quod invenit Noe. ("Wein, vier eigenschaften.) lat. 159.

40. Quidam lusor occurrens beato Bernhardo equitanti dixit sibi. (St. Bernhard und der spieler.) lat. 170.

41. Adonyas quendam filium pulcherrimum sapientissimum strenuis- simum. (Justitia pax.) lat. 55.

42. Rex asswerus grande convivium fecerat amicis parentibus. (Esther.) lat. 177.

43. Pompeyus statuit pro lege quod quilibet miles post mortem. (In waften begraben.) lat. 134.

44. Titus in civitate Romana rtgnavit qui statuit pro lege quod dies. (Focas.) lat. 57.

45. Lenegarius regnavit qui statuit pro lege quod quicunque male- factor. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

46. Lenucianus regnavit potens valde ([ui cum semel per imperium. (Ingratus und Guido.) lat. 119.

47. Thosias regnavit qui tres filios habebat quos multum dilexit. (Baumerbe.) germ. 81.

48. Marius in civitate romana regnavit prudens valde qui habuit. (Jonathas.) lat. 120.

49. Jovinianus imperator regnavit potens valde qui cum semel. (Jo- vinianus.) lat. 59.

50. Sanibal regnavit potens valde qui tantum unam filiam habebat. (Redde.) lat. 20.

93

51. Ootavianus legnavit dives valde qni super omnia uxorem suani. (Hildegarde.) aj)i). oo.

52. Herodes regnavit (|ui tiliani pulchram liabebat quam miro modo. (Siebeu jahre treu.) lat. ;">*».

53. Claudius regnavit qui tantum unicam tiliam liabebat generosam. (Socrates heirathet.) hit. Ol.

54. Mayus regnavit iu civitate romana prudens valde in cujus. (Flo- rentiua.) hit. C)'2.

55. Vespasiauus regnavit in civitate romaua qui filiam pulcherrimam. (Aglaes.) (Ariadne.) lat. ()3.

5(). Domieianus regnavit prudens valde ac super omnia justus. (Drei vveisheiteu verkaufen.) lat. 103.

57. Adrianus regnavit qui dives erat valde in tantum quod sibi ba- silicam. (Sarkophag, kurz.) lat. IG.

58. Lucius in roma regnavit prudens valde qui habebat filiam. (Fleischpfand.) germ. ()8.

59. Erat quidam imperator in cujus imperio erant duo latrones. (Biirgschaft.) lat. 108.

60. Celerius in civitate romana regnavit qui cum semel de una. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

61. Symachus regnavit dives valde quantum ad temporalia, sed stul- tus. (Schwarz.) germ. 35.

62. Severus reguavit qui pulchram filiam habebat quam multum. (AVaffen aufhangen.) lat. 66.

63. Narratur de duobus militibus quorum unus manebat in egypto. (Egypten und Baldach.) lat. 171.

64. Erat quidam imperator potens valde in cujus imperio. (Nackte jungfrauen, abweichend; cf. no. 7.) lat. 115.

65. Gallus regnavit prudens ac potens valde qui quoddam pallacium. (Keuschheitshemd.) lat. 69.

66. Narratur de quodam homine qui vocabatur Ganterus. (Freude ohne ende.) lat. 101.

67. Erat quidam miles nomine placidus qui uxorem habebat pulclirara. (Placidus.) lat. 110.

68. Quidam rex erat in anglia in cujus regione erant duo milites. (Guido und Tyrius.) lat. 172.

69. Valerius regnavit potens valde qui tantum unicam tiliam habebat. (Stricke.) app. 16.

70. Erat quidam rex justus valde ac prudens qui habebat in regno suo. (Todtensiegel.) lat. 128.

94

71. Quidam miles erat qui unicum filium habebat quem multum. (Fiinf fafser wein.) lat. 72.

72. Aurelianus regnavit in civitate romana potens valde qui unicum. (Narrenapfel.) lat. 74.

73. Constantinus regnavit potens ac dives valde qui tres filias ha- bebat. (Drei wittwen.) lat. 75.

74. Valerianus reguavit dives valde in cujus imperio erant qua- tuor philozophi (corrigirt in phisici). (Aussatz vorgespiegelt.) lat. 132.

75. Quidam rex erat potens valde qui multas virtutes habebat. (Zie- genauge.) lat. 7G.

76. Hainricus in civitate romana regnavit qui statuit pro lege. (Asyl, nachtigal.) app. 54.

77. Aracianus regnavit dives valde qui multas virtutes habebat. (Den armen die herrschaft.) lat. 131.

78. Theodosius iu civitate romana regnavit dives valde qui duas filias. (Schon und hafslich.) lat. 77.

79. Honorius regnavit dives valde qui unicum filium habebat. (Sohn an feindes tochter.) app. 55.

80. Legitur de quodam heremita sancto qui cum semel in heremi- tario. (Engel und eremit.) lat. 80.

81. Quedam nobilis erat domina que paciebatur multas injurias. (Stab und tasche.) lat. 25.

82. Tn civitate Romana regnavit quidam imperator prudens valde. (Vn sap., rahmen.) germ. 40.

83. Erat quidam imperator qui statuit pro lege quod quicunque sciret. (Abibas, 5.) lat. 17.

84. Senon regnavit in cujus imperio erat captus quidam juvenis. (Raubertochter.) lat. 5.

85. Habetur in quodam libello de colloquio sancti petri ad ihesum. (Fiinf narren.) lat. 164.

86. Quidam erat famosus phisicus nomine ypocras. (Hippocras und Galienus, VH sap.)

87. Refert plinius quod aquila in altum volat et ibi nidificat. (Perias.) (Achat.) lat. 87.

88. Gayus in civitate romana regnavit qui filiam pulchram. (Spiel- ball, Atalanta.) lat. 60.

89. Quidam rex erat qui tantum unicum filium habebat. (Freundes- probe.) lat. 129.

95

00. Quidarn rex erat nobilis valde in cujus regno erant duo milites.

(Aussatz aus neid.) lat. lol. 91. Gallus in civitate romana [rej^avit] prudeus valde. (Fiscii um-

kehreu.) gerra. 02.

Das letzte blatt unten defect, schlufs fehlt.

XXVI. Cod. Stuttsrard. tlicol. X, 20, fol.

Bl. 2Sl-202i. XV. jh. Uiivollstanaig. 38 cap.

Bricht in cap. 38 ab. Meistens ganz umgeschrieben. Incipiunt Muralitates ex gestis Romanorum et primo

1. De quadam ^drgine Custodibus quinque commissa etc. Pompeyus rex. (Entfiihrt und beschenkt.) lat. 1.

2. De raptu duarum mulierum per quas justicia etc. Cesar Statuit. (Zwei frauen entfiihrt.) lat. 4.

3. De juvene incarcerato et per virginem liberato per quem genus etc. Rex quidam (Raubertochter.) lat. 5.

4. De tribus ymaginibus per quas tria genera hominum etc. Rex quidam Leu dictus. (Statuen bestehlen.) lat. 8.

5. De honore parentum. , Dorotheus statuit pro honore parentum et pro lege. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

6. De matre que ignorauter iilium alienum dilexit etc. Pympinus rex. (Stiefkind oder eignes.) lat. 116.

7. De luxuria et quatuor condicionibus. Sardanapulus Rex greco- rum. (Luxuria.) app. 8.

8. De utilitate picture scripture et sculpture. Rex quidam potens. (Alexander, vier frauenbilder.) app. 7.

9. De pigricia et ejus speciebus. Regnavit rex quidam pollemus dictus. (Der faulste.) lat. 9L

10. De contidencia quomodo sanat. Gorgamus rex de prima uxore. (Vater heilen, mutter nicht.) lat. 112.

11. (Ohne iiberschrift.) Imperator quidam volens constituere basili- cam. (Sarkuphag.) lat. 10.

12. De alba vacca cornuta per quam auima etc. Legitur in fabulis. (Argus.) lat. 111.

13. Ut veritas taceatur et favor habeatur. Egipcii volentes ydola sua. (Isis und Serapis.) lat. 22.

14. De ingratitudine serpentis ligati etc. Imperatur quidam dum per silvam. (Schlange lOseu.) lat. 174.

96

15. De Judicibus ut recte judicent. Ambysos imperator legem statuit.

(Schiuden.) lat. 29. IG. De sepultura magni regis Allexandri. lu morte et sepultura Re-

gis. (Alexanders begrilbnis.) lat. 31.

17. De dyogene philosopho. Dyogenes cura amore studii omnia. (Diogenes und Alexander.) germ. 15.

18. (Ohne iiberschrift.) Inter cetera multa documenta que aristoteles. (Aristoteles lehren.) lat. 34.

19. De imitacione honorum. Tyberius ante imperium erat vir pru- dens. (Tiberius Liberius.) app. 9.

20. De quatuor filiis quibus quatuor genera etc. Rex quidam dives. (Schiefsen.) lat. 45.

21. De [fure] Reprehenso per quem dyabolus etc. Fur quidam venit. (Mondstrahl.) lat. 136.

22. De milite quatuor pro sua reconciliacione portaute. Miles qui- dam. (Halb geritten.) lat. 124.

23. De Muliere secreta revelante. Laycus quidam bonus cum sepius. (XL raben.) lat. 115.

24. De fabro justo et ejus octo denariis. Virgilius ad instanciam Im- peratoris. (Focas.) lat. 57.

25. Consilium secretum non esse revelaudum. Macrobius refert. (Pa- pirius.) lat. 126.

26. De ingratitudine qualiter homo etc. Heinricus imperator. (In- gratus und Guido.) lat. 119.

27. Deus parcit peccatoribus ete. Mos erat Romanis quando castrum. (Kerze.) lat. 98.

28. De peniteucia qualiter absolvat. Rex quidam statuit pro lege. (Drei wahrheiten, frei.) lat. 58.

29. De Epykeia etc. Seneca narrat quod aliquando lex erat. (In waffen begraben.) lat. 134.

30. De septem annis. Imperator quidam potens pulchram filiam. (Sieben jahre treu.) germ. 59.

31. De fidelitate sananda etc. Erant duo inter se juramentum fideli- tatis. (Biirgschaft.) lat. 108.

32. De largo rege. Rex quidam fecit per regnum suum proclamari. (Den armen die herrschaft.) lat. 131.

33. De diis paganorum per quos virtutes intellexerunt. Pagani dixe- runt. (Pietas.) app. 10.

34. De ymagine penitencie. Ymago penitencie secuudum Remigium. (Penitencia.) app. 11.

97

35. De (liiobus sociis (luod uuus erat sapieus alter auteni stultus. (Weiser folgt dem narren.) lat. 07.

36. (Oline iiberschrift.) Quidam rex statuit pro lege ut quicunque mori deberet. (Todestrompete.) lat. 143.

37. De duobus canis contrariis. Quidam habebat duos leporarios. (Feindliche hunde, wolf.) lat. 133.

38. De humilitate et speciebus ejus. Refert tytus yrcus quod inventa fuit. (Golduer tisch.) Bricht im anfange ab. (app. 12.)

XXVII. Cod. Pomersfeld. 2793, quart.

Bl. 1 64. 1394. 93 cap.

Bl. 64a, sp. 2: Explicit liber iste per mauus cujusdam socii Sub anno incarnacionis domini Millesimo Trecentesimo Nonagesimo quarto in die sancte Scolastice virginis etc.

1. Dorotheus imperator statuens pro lege quod iilii. (Vater oder mutter folgen.) lat. 14.

2. Gorgonius reguavit in civitate romana. (Vater heilen, mutter nicht.; lat. 112.

3. Adonias regnavit potens valde qui torneamenta. (Turnier.) lat. 113.

4. Polimius in civitate babilonie regnavit qui tres tilios habuit. (Der faulste.) lat. 91.

5. De superbia. Alexander regnavit (lui dominium tocius mundi. (Basilisk.j lat. 139.

0. De confessione. Quidam miles fuit qui castrum forte. (Storchin.) lat. 82.

7. De gracia. Adriauus regnavit rome dives valde. (Sarkophag.) lat. 16.

8. De ebrietate. De quodam principe qui non potuit resistere. (Wein vergiftet.) lat. 88.

9. De fide. Rex quidam habuit tres filios. (Drei ringe.) lat. 89.

10. De judicio. Narrat Eusebius in cronicis. (Coriolan.) lat. 137.

11. De passione. Item de gracia. Quedam nobilis vidua. (Stab und tasche.j lat. 25.

12. De tribulacione. Narratur quod quidam imperator. (Kaisertochter, seneschal.J germ. 11.

13. De peccato. Erat quidam imperator. (Schinden.j lat. 29.

14. De peccato et judicio. Quidam imperator erat qui statuit. (Triumph.j lat. 30.

Ocsterlcv. Gesta Romanoruin. <

98

15. De divitibus et humilitate. De morte allexandri. TAlexanders begrabnis.) lat. ol.

16. De peccato superbie. Refert valerius. (Hangebaum.) lat. 33.

17. De dileccione. Pypinus regnavit in civitate. (Stiefkind oder rech- tes.) lat. 116.

18. De paupertate voluntaria. Refert Saturnus quod dyogenes. (Dio- genes und Alexander.) germ. 15.

19. De temptacione. Refert valerius iu tercio libro. (Kohle.) germ. 16.

20. De incarnacione cristi. Sicut ayt polimius. (Theriak.) germ. 17.

21. De inimicis auime. Refert allexander philosophus. (Virgils thurm.) germ. 18.

22. De misericordia dei. Erat quidam imperator. (Sohn todtet mutter nicht.) lat. 100.

23. De cristo. In medio rome. (Anilius.) (Curtius.) lat. 43.

24. De virtute oraciouis. Erat quidam imperator. (Kaisertochter, pallast.) germ. 22.

25. De quatuor heremitis et virtutibus eorum. Legitur. (Grofste tu- gend.) app. 1.

26. Nota solum boni cristiani intrabunt in regnum celorum. Quidam rex. (Schiefsen.) lat. 45.

27. Nota qualiter prelatus debet vigilare. Quidam fur. (Mondstrahl.) lat. 136.

28. Quidam miles quendam regem. (Halb geritten.) lat. 124.

29. De duobus fratribus clerico et layco. Erant duo fratres. (Drei buchstaben.) germ. 26.

30. De tribus magis etc. Rex dariorum tres magos. (Heil. drei ko- nige.) lat. 47.

31. Refert valerius quod Zelongus. (Zaleucus.) lat. 50.

32. De AUexandro maguo et poro. AUexander magnus. (Geschirr stehlen.) app. 2.

33. Tytus iu civitate romana regnavit qui statuit. (Focas.) lat. 57.

34. De peccatore et coufessione. Genogarus imperator. (Drei wahr- heiteu, frei.) lat. 58.

35. De probacione malorum et bonorum. Ezechias regnavit. (Baum- erbe.) germ. 81.

36. De Jonatha qui habuit tria jocalia. Darius in civitate. (Jonathas.) lat. 120.

37. De nimia presumpcione Joviniani etc. Jovinianus. (Joviuianus.) lat. 59.

99

38. Dc lilio forestarii quem impcrator voluit occidere. Hambribal. (Redde.) lat. 20.

39. De dulci melodia et pastore et sybillatore. Tyberius reguavit. (Goldne angel.) lat. 85.

40. De Claudio imperatore etc. Ciaudius reguavit. (Socrates hei- rathet.) lat. 61.

41. De florentina que animam significat. Gayus regnavit. (Floren- tina.) lat. G2.

42. De campana serpente etjudicio. Theodosius in civitate. (Riigen- gloclve.) lat. 105.

43. De leone et leena adulterata cum leopardo. Legitur. (Lowin.) lat. 181.

44. De orto quem aper destruxit. Trayanus reguavit. (Eber ohne herz.) lat. 83.

45. De virgine que fecit camisiam etc. Antonius regnavit. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

46. De domina et milite etc. Pompeius in civitate. (Falke.) lat. 84.

47. De tribus sociis et de uno pane etc. Olim erant tres socii. (Traumbrod.) lat. 106.

48. De puero nutriendo etc. Lucius regnavit qui statuit. (Gnade.) germ. 34.

49. De muliere adulterata et beata virgine. Adryauus. (Kerkerge- sprach.) lat. 86.

50. De quatuor viis et vita hominis. Decius imperator. (Kreuz mit inschriften.) lat. 65.

51. De nigro equo et cane et falcone. Dimachus regnavit. (Schwarz.) germ. 35.

52. De filia regis pro qua miles pugnavit. Severinus regnavit. (Waf- fen aufhangen.) lat. G6.

53. De milite dracone et leone et mari. Antonius regnavit. (Wiiste.) app. 3.

54. De aucilla que cantum etc. Adrianus reguavit. (Hahne.) lat. 68.

55. De carpentario et camisia etc. Gallus regnavit. (Keuschheits- hemd.) lat. 69.

56. De sagittario et philomeua etc. Sagittarius quidam. (Drei weis- heiten lehren.) lat. 167.

57. De illo qui tres amicos quesivit. Quidam rex erat. (Freundes- probe.) lat. 129.

58. De thesauro et trunco et fabro etc. Erat quidam avarus. (Schatz im baume.) lat. 109.

7*

100

59, De buccinatoribus et vita et morte. Quidam rex erat. (Todes- trompete.) lat. 14.^>.

60. De illo qui eruit oculos etc. Quicillus reguavit. (100 groschen.) lat. 7:5.

Gl. De aureo porao et stulto etc. Aurelianus regnavit. (Narrenapfel.) lat. 74.

62. De saucto laurencio qualiter fuit natus. Quidam rex maguus. (St. Laureutius.) anp. 5.

63. De duobus medicis etc. Quidam rex erat. (Ziegenauge.) lat 76.

64. Quedam civitas erat juxta mare. (Drache durch loweu entfernt.) app. 4.

65. Miles quidam erat maguus predo. (Fufs ab.) lat. 127.

66. Poncianus in civitate romaua reguavit prudens valde. (VII sap., rahmen; mit schlufs.) germ. 40.

67. De milite streuuo qui tantum etc. Erat quidam miles. (Hund, YII sap.) germ. 41.

68. Quidam imperator erat qui habuit aprum. (Eber, VII sap.)

69. De milite qui habuit juvenculam uxorem. (Hausschliifsel, VII sap.)

70. Quondam erat iu civitate romana quidam miles. (Thurm Hero- dots, VII sap.) germ. 42.

71. Civis quidam erat in civitate roraana. (Elster, VIT sap.)

72. Miles quidam senex sed justus. (Gattenprobe, VII sap.)

73. De magistro virgilio etc, Octavianus regnavit. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

74. Quidam imperator rome reguavit. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

75. Fuit quidam imperator qui statuit pro lege. (Abibas, 5.) lat. 17.

76. Quidara pauper fuit in quadam villa. (Drachenschwanz.) lat. 114.

77. Erat quidam imperator qui habebat, (Nackte jungfrauen,) lat, 115.

78. Justiuus iu civitate romana reguavit. (Untreue gegen erretter.) lat. 117.

79. Narratur quod lex fuit ([uod semper senior. (Erbtheilung.) lat. 90.

80. Regiua quedam concepit filium de servo. (Zweierlei tuch.) lat. 26.

81. Sicut dicit ysopus quod quidam vir. (Schlange losen.) lat. 174.

82. Quidam dominus erat. (Zoll.) lat. 157.

83. Legitur in gestis romanorum. (Feindliche briider.) lat. 39.

84. Cosdras imperator pugnaturus. (Codrus.) lat. 41.

85. Erat quidam homo qui semel ire debebat. (Wiiste.) germ. 53.

86. Quidam rex habuit tres filios. (Glassteine.) app. 14.

87. Legitur in vitas patrum. (Drei narreu.) lat. 165.

88. Pompeyus statuit pro lege. (In waifen begraben.) lat. 134.

101

80. Leiinpins reiniavit potens valde. (Ingratiis iind Guido.) lat. 110.

00. Doniieianiis reguavit. (Drei weislieiten verkaufen.) lat. 103.

01. Thelonius ronie regnavit dives valde in cujus imi)erio. (Wachs- bild.) lat. I<i2.

02. Erat quidani miles noniine Placidus. (Placidus.) lat. 110.

03. Valerius regnavit rome. (Stricke.) app. 10.

XXVIII. Cod. Poiiiorsfeld. 2657, qnart.

Bl. (1) 68i. 14-11». G9 cap. Unvollstandig.

Bl. 1 und 2 fehlt. dann folgen die geziihlten bl. 3 60 J, endi- gend: Et est linis hujus. Sequitur etc. Darauf folgt von derselben hand auf sechzig und einigen blattern: 'Tractatus de tribus regibus', dessen schlufs lautet: Completus est hoc opus per me henricum Rein- hardi presbyterum Anno doraini Millesimo quadringentesimo quadra- gesimo nono feria tercia que fuit dies sancte Agnetis. (Dann roth:) Hic recipiunt gesta romanoruin. Das neue blatt ist im anschlufse an den anfang als bl. 01, uud der text, immer von derselben hand ge- schrieben, geht bis zu bl. 606, wo er im anfange der moralisation von cap. 60 abbricht. In jeder beziehung fast durchgangig abweichend, mit vielem fremden untermischt.

1. (fehlt; Placidus, lat. 110.)

2. Valerius rome regnavit valde potens qui unicam filiam. (Stricke.) app. 16.

3. Erat quidam homo qui semel debebat ire de uno regno ad aliud. (Briicke.) germ. 53.

4. Quidam imperator rome regnavit qui secum habuit septem sa- pientes. (VII sap., VII sap.) germ. 48.

5. Octavianus imperator regnavit in Civitate romana. (Virgils thurm, VII sap.) germ. 43.

6. Tytus regnavit in civitate romana qui statuit pro lege ut dies. (Focas.) lat. o7.

7. Rex dariorum tres magos qui cristo muuera obtulerunt in houore. (Heil. drei konige.) lat. 47.

8. Narratur quod fuit quidam miles qui fecit proclamare hastilu- dium. (Riistung mit inschrifteu.) app. 25.

0. Legitur in gestis romanorum quod quidam magnus princeps. (Vier

briefe an sohn.) app. 27. 10. Legitur in hystoria grecorum quod sardanapallus rex grecorum. (Luxuria.) app. 8.

102

11. Secimdiim fiilgenciura ysyderum ymago amoris fuit puer alatus. (Amor.) app. 44.

12. Theodosius de vita allesandri cecilie Allexander Invitavit. (Vier frauenbilder.) app. 7.

13. Commentator super istud in naturalis descendit de celo gnotho- solitus. (Oratio.) app. o9.

14. Refert Valerianus quod quidam senex flens dixit vicino suo. (Hangebaum.) lat. 33.

15. Pyppinus regnavit iu civitate romaua qui pulcram puellam. (Stief- kind und rechtes.) lat. 11(1.

16. Sicud ait plinius quod est quedam arbor in Judea. (Theriak.) germ. 17.

17. Nabal multis anuis regnavit qui tantum unicum tilium. (Redde.) lat. 20.

18. Tyberius regnavit in civitate romana qui miro modo melodiam. (Goldne angel.) lat. 85.

19. Claudius regnavit in civitate romana qui habuit unicam filiam. (Socrates heirathet.) lat. 61.

20. Nayus regnavit in civitate romana prudens valde. (Floreutina.) lat.' 62.

21. Theodosius regnavit iu civitate romana prudens valde. (Rugen- glocke.) lat. 106.

22. Legitur in gestis romanorum quidam rex habuit leonem. (Lowin.) lat. 181.

23. Antonius regnavit in civitate romana qui tres virtutes habuit. (Hemd, drei zoll.) lat. 64.

24. Cum eraut tres socii qui simul irent Accidit quod una dierum. (Traurabrod.) lat. 106.

25. Quidam rex erat qui unicura filiura habuit quera multum dilexit. (Freuudesprobe; cf. 46.) lat. 129.

26. Quidara railes erat raagnus predo, hic habebat unum servum. (Fufs ab.j lat. 127.

27. Erat quidam miles strenuus qui tantum unicum filium habuit. (Huud, VII sap.) germ. 41.

28. Erat quidam Iraperator qui pro lege statuit quicunque vellet. (Abibas, 5.) lat. 17.

29. Quidam fuit in quadam villa qui singulis diebus. (Drachen- schwanz.) lat. 114.

30. Erat quidara Iraperator qui habuit quoddam nemus. (Nackte jung- frauen. ) lat. 115.

103

.")!. Justinus iu civitate rnmana reijnavit qui stiituit pvo lege. (Un-

treue gegen erretter. i lat. 117. .'>•-?. Erat (|uidam dominus qui habuit janitorem. (Zoll.) lat. 157. .">."). Ponipeyus statuit pro lege quod quilibet miles post mortem. (In

wat^en begraben. ) lat. 134.

34. Quintinus regnavit potens qui semel per Imperium equitavit. (Ingratus und Guido. ) lat. 1H>.

35. Pomicianus regnavit in civitate romana prudens valde. (Drei wabrbeiten verkaufen.) lat. 103.

3G. Pollidius de agricultura dicit qui volens invenire aquam intra sicca ubi non sunt fontes.

37. Justinus refert [in] abreviacione Trocii pompei quod cives lace- done. ( ATachsschrift, abweichend.) lat. 21.

38. Refert tulius in rhetorica quod trithomathe couduxeruut pictorem quendam zelixem scilicet.

30. Refert fulgencius in libro de ornacione orbis quod cum romani.

40. Legitur in gestis romanorum Quod cum romulus cinxerat civi- tatem muro.

41. Legitur in civitate iherusalem erat quidam nobilis qui ex su- perbia.

42. Legitur in experimentum et inponitur alberto libro suo de vegi- tantibus. (Glasasche.J lat. 4G.

43. Narratur (i. e. Narratj Senica libro declamacionum sexto capitulo primo quod quidara abdicavit.

44. Narratfur) Seneca in libro primo de ira in fine Quod gayus eesar.

45. Narratfurj augustinus 18" de civitate dei capitulo 5" et valerius lib. 5 cap. 4 de cosdra. (Codrus, abweichend.j lat. 41.

46. Narratur de quodam rege qui dedit quodam paupere multa bona. (Freundesprobe, abweich.; cf. 25.) lat. 12'J.

47. Narrat damascenus de quodam homine quem persequatur uni- cornus. fHonig, abweich.j lat. 1G8.

48. Narrat crisostomus de imperfecto quod si vepera momordat ho- minem. ('Sucht wasser.)

49. Narrat Jeronimus quod inter militem et quandam dominam. (Falke.) lat. 84.

50. Narrat sextus Julius In libro tercio capit. primo de maetheo ta-